No Image x 0.00 + POST No Image

Зошто во манастирот Кикос не смее да се гледа во ликот на Богородица

SHARE
25

Во високиот планински манастир Кикос, кој се издигнува на околу 1.500 метри над кипарскиот брег, се чува една од најголемите светињи на христијанскиот свет: ликот на Пресвета Богородица. Пред него постојано стои спуштена тешка везена завеса. Според строгите канонски правила, најстрого е забрането таа да се крева. Локалните жители, кипарските Грци, својата заштитничка ја нарекуваат „Елеуса“, што значи „Милостива“. Според древното црковно предание, оваа икона е автентичен портрет на Дева Марија, насликан уште за време на нејзиниот земен живот. Се верува дека делото го насликал самиот апостол и евангелист Лука, кој за својот труд добил личен благослов токму од Небесната Царица. Поради тоа, нејзиниот лик се смета за толку свет што ниту еден обичен човечки поглед не смее директно да ги допре насликаните свети црти.

Зошто во манастирот Кикос не смее да се гледа во ликот на Богородица

„Милостивата“ се смета за штит од епидемии, суши и наезди на скакулци

Во очите на Кипраните, кикоската светиња претставува сигурна духовна заштита на целиот остров. Низ вековите постои длабоко верување дека токму таа ја чува земјата од смртоносни болести, долги суши и пустошни природни несреќи. Но преданијата не застануваат само на тоа. „Милостивата“ со векови им дарува исцеление на парализираните, запира крварења, помага при неплодност и лекува тешки главоболки. Исто така се верува дека молитвата пред овој свет лик има моќ да ги помири дури и најзавадените роднини и да го врати мирот во семејството. Манастирот што ја засолнува реликвијата го носи целосното име Свештен царски и ставропигијален манастир на Кикоската икона на Божјата Мајка. Тоа не е само знак на почит, туку историски факт: постоењето на манастирот е нераскинливо поврзано со застапништвото на Богородица, бидејќи токму поради нејзината икона овој духовен центар бил основан и успеал да опстане низ бурните векови. Во секојдневниот говор го нарекуваат едноставно Кикос. Потеклото на тој збор и денес останува нејасно. Едни истражувачи сметаат дека името на планината доаѓа од локална птица или од нејзиниот специфичен крик. Други го поврзуваат со дивата билка „кокос“. Постои и теза дека топонимот води потекло од стариот словенски женски украс за глава - кика, кој некогаш бил широко распространет.

„Милостивата“ се смета за штит од епидемии, суши и наезди на скакулци

Во 980 година образот на свети Лука бил пренесен од Египет во Константинопол

До XI век чудотворниот образ не го носел името Кикоска. Според преданието, иконата насликана од свети Лука, заедно со уште две негови дела, долго време се чувала во Египет. Причина за долгото патување кон византиската престолнина биле суровите прогони на христијаните што започнале во египетските предели. Таму светињата го чекала својот историски час за да замине на Кипар и да го постави почетокот на големиот манастир. На преминот меѓу XI и XII век, за време на владеењето на царот Алексиј I Комнин, византиската светиња засекогаш го напуштила Цариград. Добила нов дом на островот Кипар, каде што специјално за неа бил подигнат величествен храм. Изразувајќи особена почит, царот му доделил на манастирот ставропигијален статус, што значело целосна автономија и право на внатрешно самоуправување, независно од локалните епископи. Изградбата владетелот ја финансирал целосно од сопствени средства, без да земе ниту една паричка од државната каса. Во византиската традиција таков гест бил вистинска реткост. Владетелите трошеле лични пари за верски објекти исклучиво како неизмерна благодарност кон Бога за доживеано чудо: чудесно оздравување од смртоносна болест, ненадеен спас од пораз на бојното поле или избавување од сигурна смрт. Јасно било дека светињата донесена од Египет навистина му помогнала на византискиот монарх во тежок миг. Како благодарност, царот Алексиј Комнин решил да ја предаде на служба на Бога. Сепак, не сакајќи сосема да се раздели од скапоцената реликвија, наредил да се изработи верна копија, која останала на чување во неговите царски одаи. Изборот на далечниот Кипар не бил случаен. Царот постапил како мудар стратег: сакал да ја заштити најголемата скапоценост на Византија од претстојната опасност. За христијаните настапувале мрачни времиња, Константинопол бил под постојан притисок, а на Блискиот Исток владееле воени судири. Во тие околности, непристапниот планински врв на Кикос изгледал многу побезбедно од незаштитените палати во престолнината. Историјата ја оправдала таа далековидост. Манастирот на планината никогаш не бил осквернавен од освојувачи: го заобиколиле и Сарацените, и крстоносците кои го опустошиле Цариград, како и османлиските освојувачи. Но несреќите не го одминале целосно. Четири пати - во XIV, XVI, XVIII и XIX век - катастрофални пожари речиси до темел ги уништувале конаците и храмовите. Огнот го пеплосувал трудот на мајсторите, но секојпат монашкото братство успевало навреме да го спаси најголемото богатство. Нечепнат низ пламените јазици секогаш бил изнесуван самиот свет образ, дури и кога од велелепниот храм останувал само пепел.

Во 980 година образот на свети Лука бил пренесен од Египет во Константинопол

Мануил Вутомитис оздравел откако прифатил иконата да биде донесена на Кипар

Постои уште едно, значително подраматично предание за основањето на манастирот. Тоа е поврзано со царскиот намесник на Кипар, Мануил Вутомитис, околу 1100 година. Како страствен ловец, заминал во потрага по дивеч низ густите и диви предели на планината Тродос. Водени од ловечката страст, намесникот и придружбата заталкале во длабоката шума. По часови талкање, кога веќе почнал да губи надеж, Мануил неочекувано наишол на скромната ќелија на испосникот Исаија. Старецот, кој животот му го посветил на тихување и молитва, панично избегнувал човечки контакт и веднаш се обидел да побегне од непоканетиот гостин. Но намесникот, навикнат на слепа послушност, бегството го сфатил како дрска навреда. Заслепен од гнев, тргнал по немоќниот старец, го стигнал и сурово го претепал. Дури откако го испразнил својот бес, Вутомитис го принудил испосникот да му го покаже патот и со мака се вратил во својата резиденција. Набрзо го погодила тешка казна: ненадејно бил погоден од силна парализа. Во тој миг управителот сфатил дека болеста е праведна казна за мачењето на божјиот човек. Преплашен, почнал да се моли за прошка и им наредил на слугите по секоја цена да го пронајдат претепаниот старец. Исаија во меѓувреме одвај закрепнал од раните, но не можел да ја заборави средбата во шумата. Набрзо разбрал дека во сето тоа има повисока божја промисла: разгневениот намесник бил испратен од Бога за да се исполни посебна мисија - да се пренесе големата светиња, иконата на Богородица од царскиот дворец во Цариград, директно на кипарска почва. Кога го довеле старецот пред постелата на болниот, Исаија му ја открил тајната. Мануил бил преплашен од помислата дека ќе мора да бара од византискиот цар да се откаже од најголемата реликвија на царството. Сепак, испосникот останал непоколеблив: изјавил дека прошка ќе даде само под услов иконата да биде донесена на Кипар, а без прошка немало да има ни исцеление. Притиснат од болеста, намесникот го прифатил условот и го замолил старецот заедно да заминат за Цариград. Исаија се согласил, а во истиот миг парализата целосно исчезнала. Во престолнината долго чекале погоден момент да излезат пред царот. Уморен од чекање, старецот веќе се подготвувал да се врати на Кипар, но тогаш судбината се вмешала: ќерката на царот Алексиј Комнин ненадејно се разболела од истата тешка парализа, а лекарите кренале раце. Мануил веднаш му раскажал на царот за своето чудотворно оздравување и за заветот на кипарскиот испосник. Слушајќи ги овие зборови и гледајќи дека животот на ќерка му виси на конец, царот Алексиј без двоумење се согласил да ја испрати светињата на Кипар. Набрзо девојката навистина оздравела. Сепак, царот тешко се помирувал со загубата на саканата икона, па тајно повикал врвен зограф да наслика идентична копија која требало да биде испратена наместо оригиналот. Но истата ноќ на владетелот му се јавила самата Богородица. Таа категорично побарала на Кипраните да им биде предаден оригиналот, а не копијата. Царот не се осмелил да се спротивстави на волјата на Небесната Царица. Дал цврст завет дека ќе го испрати вистинскиот оригинал на островот и дополнително обезбедил големи средства од царската ризница за изградба на манастирот.

Мануил Вутомитис оздравел откако прифатил иконата да биде донесена на Кипар

По преданието за ослепениот патријарх останала и црната метална дланка

На кипарско тло светињата пристигнала веќе покриена со густа прекривка, за да се скрие од очите ликот што го насликал евангелистот Лука. Таква била волјата на царот, која, според преданието, добила благослов и од небесните сили. Оттогаш се воспоставило строго правило: секој што ќе се осмели дрско да погледне под завесата кон скриениот лик, неизбежно навлекува несреќа врз себе. Народното предание раскажува дека во 1669 година александрискиот патријарх Герасим се дрзнал од чиста љубопитност да го поткрене превезот и во истиот миг ослепел. Историчарите забележуваат дека во таа година на александрискиот трон се наоѓал патријархот Паисиј, што упатува на грешка во името или во годината, но тоа не ја намалува силата на преданието кое со векови се пренесува од колено на колено. Друго предание раскажува за човек од друга вера кој исто така ја прекршил строгата забрана. Штом се дрзнал да ја допре светата прекривка, раката веднаш му се исушила. Како потсетник на овој застрашувачки настан, десно од иконата и денес се чува црн метален одлеок од исушена човечка дланка. Оттогаш ниту еден смртник не се осмелува да го подигне погледот кон скриената светиња. Навистина, понекогаш се случуваат необјасниви појави кога ткаенината сама од себе малку се поместува над ликот. Сепак, таквите мигови се исклучително ретки. Дури и очевидците не успеваат ништо конкретно да видат, бидејќи зад завесата се наоѓаат метални заштитни плочи. Скапоцениот сребрен оков што ја покрива иконата денес бил изработен во 1795 година, а пред него светињата ја чувала позлатена риза поставена уште во 1576 година.

По преданието за ослепениот патријарх останала и црната метална дланка

-->