Зошто Русија испраќа мртви кнезови и светци во битка
Додека руските војници на фронтовите во источна Украина се вкопуваат за уште една зима, добиваат необичен облик на поддршка: остатоци од воин-кнез кој се борел за Москва пред повеќе од шест века. Во војна што од 2022 година се претвори во долга и крвава битка на исцрпување, Москва се обидува да искористи секој можен симбол. Меѓу нив се и религиозните реликвии, претставени како знак дека воената кауза е „праведна“ и благословена.
In This Article:
- Фрагмент од десната рака на Дмитриј Донској патува низ воени бази во окупирана Украина
- „Црквата практично се спои со државата до степен да не може да се разликува“
- Донској станува „мобилизирачки мит“ за војна што Москва ја претставува како одбрана
- По Александар Невски, Путин го нарече откривањето „чудесно откритие“
- Свештеникот Александар Занемонец го нарече користењето на остатоците „цинична пресметка“
- Верата како утеха на фронтот: Руските војници бараат духовна поддршка среде војната
- Две третини од Русите се изјаснуваат како православни, но само околу 2 проценти редовно ја практикуваат верата
- Кремл добива легитимитет, црквата добива пари и политичка поддршка
- Кирил рече дека смртта на војникот „ги мие сите гревови“
- „Многу неконвенционално решение за нашите проблеми во 21 век“
Фрагмент од десната рака на Дмитриј Донској патува низ воени бази во окупирана Украина
Дмитриј Донској во Русија се слави по победата во Битката кај Куликово во 1380 година. Дел од неговите остатоци бил испратен на фронтот во почетокот на септември, а потоа почнал да се носи низ руските воени бази во окупирана Украина. Воениот оддел на Московската патријаршија, црковното раководство на Руската православна црква, соопшти дека „светиот командант“ невидливо ќе стои „рамо до рамо“ со руските војници. Црквата додаде дека реликвијата, фрагмент од неговата десна рака, е истата рака со која го држел мечот кај Куликово.
„Црквата практично се спои со државата до степен да не може да се разликува“
Од почетокот на целосната инвазија врз Украина, врската меѓу Кремл и Руската православна црква станала поблиска од кога било. „Црквата практично се спои со државата до степен да не може да се разликува“, рече Сергеј Чапнин, религиолог и директор за комуникации во Центарот за православни христијански студии при Универзитетот Фордхам. „Од моја гледна точка, достигната е максималната близина.“ Испраќањето свети реликвии кај војниците е долга практика во православното христијанство. „Оваа комбинација на светото и материјалното привлекува внимание“, рече Чапнин, кој порано работел во издавачката куќа на Московската патријаршија. „Секако, пропагандата го користи тоа.“
Донској станува „мобилизирачки мит“ за војна што Москва ја претставува како одбрана
Според експертите, остатоците носат и современа порака. „Тој самиот не бил агресор, туку бранител на татковината“, му рече научникот на CNN. Од перспектива на владата, „многу е важно да се покаже дека Русија не е агресор, дека ја браниме нашата територија.“ Чапнин го нарече тоа „мобилизирачки мит“. „Овие митови, кои поврзуваат различни времиња и епохи, можат да дејствуваат мошне силно врз масовната свест“, рече тој, додавајќи дека реликвиите се претставуваат како „магичен артефакт“. Митрополитот Владимир, православниот лидер поставен од Русија во Донецк и Мариупол, рече дека реликвијата ќе им помогне на војниците и цивилите „да ја мобилизираат и својата духовна и својата физичка сила“ и „да триумфираат над непријателот“.
По Александар Невски, Путин го нарече откривањето „чудесно откритие“
Донској не е првиот воин-светец што Русија го повикува за време на војната во Украина. Реликвии на кнезот Александар Невски, уште еден средновековен владетел претворен во симбол на руската воена слава, исто така беа однесени кај војниците претходно оваа година. Времето на испраќањето на остатоците на Донској во битка било погодно. Тие биле откриени за време на реставраторски работи во Архангелската катедрала во Кремл во август, неколку недели по непотврдени извештаи дека реликвиите на Невски биле изгубени. Рускиот претседател Владимир Путин го нарече пронаоѓањето на остатоците, чија локација била позната од нивниот погреб, „апсолутно уникатно“ и „чудесно откритие“. Прокремлскиот лидер на Руската православна црква, патријархот Кирил, го опиша тоа како „посебен знак на Божјата промисла“.
Свештеникот Александар Занемонец го нарече користењето на остатоците „цинична пресметка“
За отец Александар Занемонец, православен свештеник и историчар роден во Москва, кој со години живеел во странство пред трајно да ја напушти Русија по инвазијата врз Украина, откритието „нема никаква врска со христијанството“. „Тоа несомнено е експлоатација на христијанството и експлоатација на црквата за ‘патриотски’ цели.“ Во црква со релативно малку активни верници, но со силна државна поддршка, мотивите најчесто се усогласуваат со државата, рече тој. Од 2022 до 2024 година, Занемонец им служел на украинските воени бегалци во Православната црква на Финска. Неговата служба завршила поради прашања за неговото познавање на украинскиот јазик и врските со Русија, обвинувања што тој ги отфрли во објава на Фејсбук.
Верата како утеха на фронтот: Руските војници бараат духовна поддршка среде војната
Иако за некои ова изгледа цинично, многумина на фронтот велат дека се свртеле кон Бога. „Не сите ние разговараме со Бог кога работите одат добро, но сите разговараат со Бог кога работите се лоши“, му рече на CNN еден поранешен руски војник кој претходно се борел во Украина. Тој опиша импровизирани цркви изградени од се што било достапно, војници кои се молат пред секоја мисија и свештеници кои редовно ги посетуваат воените единици и болниците. „Како полска кујна, свештеник треба да има насекаде“, рече тој, цитирајќи популарен руски израз: „Ние сме Руси. Бог е со нас.“ Руски војник кој моментално служи во регионот Запорожје исто така ја опиша можноста да разговара со свештеник, да се помоли или да допре свет предмет како „сериозна морална поддршка“. Како што војната влегува во петтата година без крај на повидок, војниците велат дека притисокот расте. „Ситуацијата е општо напната и само се влошува како што минува времето“, му рече на CNN руски командант во Донбас. Војниците зборуваа за својата вера на фронтот под услов да останат анонимни, бидејќи не биле овластени да разговараат со медиумите.
Две третини од Русите се изјаснуваат како православни, но само околу 2 проценти редовно ја практикуваат верата
Далеку од фронтовите, религиозниот дострел на Руската православна црква изгледа многу поограничен од нејзиното политичко влијание. Телефонска анкета од 2026 година на државниот анкетар ВЦИОМ покажа дека околу две третини од Русите се изјаснуваат како православни христијани, помалку од приближно 80 проценти пред 15 години. Но неколку свештеници и религиолози изјавија за CNN дека само околу 2 проценти од крстените православни верници во Русија редовно ја практикуваат својата вера, бројка поткрепена со податоци на руското Министерство за внатрешни работи за посетеноста на православните божиќни служби. Сепак, годишна религиозна поворка промовирана од крајнодесничарски и националистички групи во четири руски градови во септември привлече огромни толпи, со повеќе од 100.000 учесници само во Москва, според официјалните бројки. Во главниот град, верниците носеа фрагмент од реликвиите на Донској низ улиците во поворка предводена од Кирил. Според Занемонец, кој сега работи во Православната црква во Америка, ваквите настани првенствено служат за да ѝ покажат на државата како црквата „може да организира голем број луѓе“. Сепак, религиологот и историчар Константин Михаилов ја нарече посетеноста „капка во океанот“ во земја со повеќе од 145 милиони луѓе, тврдејќи дека руското општество, спротивно на желбите на државата и црквата, останува многу секуларно.
Кремл добива легитимитет, црквата добива пари и политичка поддршка
За да го прошири сопственото влијание, црквата добива пари и политичка поддршка од Кремл, додека Кремл добива легитимитет затоа што црквата ги поддржува државните наративи, тврди Михаилов, нарекувајќи го тоа „меѓусебно зајакнувачки“ циклус. Историчарот рече дека овој циклус го поттикнал и растот на воените капелани на фронтовите. За критичарите во црквата, тоа отвора тешко прашање за видот помош што свештениците треба да им ја дадат на војниците. „Треба да ги поддржуваме луѓето, вклучително и оние во воена униформа“, рече отец Григориј Михнов-Вајтенко, руски свештеник од Апостолската православна црква кој им помага на украинските бегалци раселени од војната. „Но прашањето е како ги поддржуваме.“ „Од една страна, не смеете да им ја одречете духовната помош на луѓето, а од друга, не смеете да ги водите во илузија“, изјави свештеникот за CNN.
Кирил рече дека смртта на војникот „ги мие сите гревови“
Руската православна црква зазеде поинаков став. Само неколку дена откако Путин објави делумна мобилизација во септември 2022 година, патријархот Кирил им рече на верниците дека војник кој умира додека ја извршува својата воена должност направил жртва што „ги мие сите гревови“. Украина внимателно се обидуваше да се одвои од Руската православна црква, формално разделувајќи се од неа во 2019 година. Вартоломеј Први од Константинопол, поглаварот на глобалната православна црква, го призна создавањето на независна Православна црква во Украина. Михнов-Вајтенко забележа дека православните христијани се мнозинство од населението и во Русија и во Украина. Свештеникот, кој ја напушти Руската православна црква по руската анексија на Крим во 2014 година, рече дека црквата како институција „ги благословува своите деца да се убиваат едни со други“. Чапнин од Универзитетот Фордхам рече дека тоа е отстапување од начинот на кој мачеништвото било разбрано во православната традиција илјадници години. „Евангелието има подредено значење во однос на задачите на државната пропаганда“, рече тој.
„Многу неконвенционално решение за нашите проблеми во 21 век“
Во меѓувреме, на фронтовите, не секој војник со кој разговараше CNN ги гледал реликвиите како значајна поддршка. Еден војник во регионот Донбас, во окупирана источна Украина, го нарече тоа „многу неконвенционално решение за нашите проблеми во 21 век“. „Мојот став е дека тие им се попотребни на мајките на момците кои загинаа во оваа воена операција“, додаде тој.