Земјотрес срамнил цел град со земја, а неговите урнатини ги претвориле во огромно уметничко дело: Се наоѓа на Сицилија и неговата приказна е фасцинантна
Во јануари 1968 година, катастрофален земјотрес ја погоди долината Беличе на Сицилија и го срамни историскиот град Џибелина. Загинаа 296 луѓе, а речиси 100.000 останаа без покрив над главата. Денес, на местото каде што некогаш имало куќи, улици и секојдневен живот, се простира една од најголемите уметнички инсталации во светот. Новата Џибелина, изградена десетина километри подалеку, во меѓувреме прерасна во музеј на отворено и неодамна ја понесе титулата прва италијанска престолнина на современата уметност.
In This Article:
- Стара Џибелина лежи под бели блокови, Нова Џибелина е град замислен како галерија под ведро небо
- Последните семејства ги напуштиле привремените живеалишта дури во 2006 година
- „Grande Cretto“ покрива 86.000 квадратни метри и точно ги следи улиците на збришаниот град
- На влезот стои челична ѕвезда од 26 метри, а низ градот има над 5.500 уметнички дела
- „Киеза Мадре“ изгледа како бела топка меѓу маслинови дрвја, а градот во 2026 година го носи мотото „Portami il futuro“
Стара Џибелина лежи под бели блокови, Нова Џибелина е град замислен како галерија под ведро небо
Денес постојат две Џибелини. Старата Џибелина се наоѓа на автентичната локација каде што некогаш пулсирал жив, традиционален сицилијански град. Од воздух изгледа како огромно бело платно распослано преку ридовите. Под таа бетонска покривка се кријат остатоците од градот што исчезнал за неколку минути, а меѓу високите бели блокови се протега мрежа од тесни премини. Десетина километри подалеку е Нова Џибелина, но таа не наликува на класичните сицилијански гратчиња со тесни камени сокаци. Таа е плански, модерен и футуристички град, создаден како џиновска уметничка поставка на отворено.
Последните семејства ги напуштиле привремените живеалишта дури во 2006 година
Кобната ноќ помеѓу 14 и 15 јануари 1968 година донела серија силни потреси во долината Беличе. Џибелина била целосно избришана, а илјадници семејства со години живееле под шатори, а потоа во привремени монтажни бараки. По катастрофата властите донеле радикална одлука: стариот град нема да се обновува врз нестабилното тло, туку ќе се изгради сосема нова населба. Тогашниот градоначалник Лудовико Корао, страстен вљубеник во уметноста, одбил градот да стане обична збирка од сиви станбени блокови и асфалт. Тој испратил отворен апел до водечките италијански сликари, вајари, архитекти и писатели да помогнат во градењето на нов идентитет преку моќта на креативноста. За жителите, сепак, почетокот бил тежок. Наместо куќи со балкони што речиси се допирале, каде што секојдневниот разговор со соседите бил дел од животот, добиле широки булевари, огромни празни плоштади и оддалечени згради. Денешниот градоначалник Салваторе Сутера, кој како осумгодишно момче го преживеал земјотресот, за медиумите се присетува дека тоа бил двоен психолошки шок: луѓето не ги изгубиле само домовите и најблиските, туку морале одново да учат како да живеат во сосема поинаков урбан простор без традиционална меѓусебна близина.
„Grande Cretto“ покрива 86.000 квадратни метри и точно ги следи улиците на збришаниот град
Најневеројатниот споменик на трагедијата останал на ридот каде што се наоѓала старата Џибелина. Кога славниот италијански уметник Алберто Бури ги посетил урнатините, одбил камењата едноставно да се расчистат и фрлат. Така го осмислил ремек-делото „Grande Cretto“ („Големата пукнатина“). Остатоците од куќите биле натрупани во големи правоаголни форми и прелеани со дебел слој бел бетон, а меѓу нив биле оставени тесни патеки. Инсталацијата се состои од 122 масивни бетонски блокови, високи околу метар и половина. Одењето низ нив создава чувство како движење низ џиновски лавиринт на сеќавањата. Џибелина често ја нарекуваат „модерна Помпеја“, но разликата е суштинска: античката Помпеја била закопана од вулканска лава и пепел, додека Џибелина намерно е обвиткана во бетон за сеќавањето на нејзините луѓе никогаш да не избледи. Изградбата започнала во средината на осумдесеттите, била прекината поради недостиг на средства и конечно била завршена во 2015 година, точно дваесет години по смртта на Бури.
На влезот стои челична ѕвезда од 26 метри, а низ градот има над 5.500 уметнички дела
Додека старата локација чува тишина и спомен, Нова Џибелина пулсира со уметност. Уште на пристапниот пат кон градот посетителите ги пречекува монументална челична ѕвезда, дело на скулпторот Пјетро Консагра. Низ улиците и плоштадите се изложени скулптури и уметнички дела, а туристичката рута опфаќа дури 70 значајни уметнички пунктови. Наместо класичен градски центар каков што би очекувале на Сицилија, Џибелина нуди простор во кој архитектурата, јавната уметност и меморијата постојано се допираат.
„Киеза Мадре“ изгледа како бела топка меѓу маслинови дрвја, а градот во 2026 година го носи мотото „Portami il futuro“
Меѓу највпечатливите зданија е локалната црква „Киеза Мадре“ (Chiesa Madre). Објектот изгледа како огромна бела топка или вселенски брод спуштен меѓу сицилијанските маслинови дрвја. Ја проектирал архитектот Лудовико Кварони, а нејзината изградба траела речиси четири децении, се до 2010 година. Малкумина на прв поглед препознаваат верски храм во оваа авангардна градба. Иако со децении трпела критики дека архитектурата е премногу студена за традиционалниот медитерански дух, Џибелина денес доживува нов процут. Како официјална италијанска престолнина на современата уметност за 2026 година, градот е домаќин на богата културна програма под мотото „Portami il futuro“ („Донеси ми ја иднината“), привлекувајќи илјадници вљубеници во уметноста од целиот свет во место со необична судбина, родена од пепелта на катастрофата.
