Во групи од по шестмина се симнувале во канализацијата под Теразије, а глетката ги одвела право на психијатрија, не смееле да им кажат што ги чека во белградското подземје
Музиката одекнувала на Теразије, а мажи и жени, многумина сè уште во воени униформи, играле оро на сред улица. Беше 20 октомври 1944 година и граѓаните на Белград веруваа дека конечно ја дочекале слободата по тешката окупација. Некои дури ги креваа децата на раменици за да можат да го видат славјето. Никој не насетуваше дека сеопштата радост за само неколку мигови ќе се претвори во крвопролевање.
In This Article:
- „Собери луѓе!“ било наредбата што го прекинала славјето
- Жена фрлала торби во шахта, а долу чекала СС дивизија
- На Дорќол им рекле дека пушките и бомбите долу не вредат ништо
- Седум дена и седум ноќи со ножеви низ тесните канали
- Најмногу ги плашел звукот на водата над главите
- Каблите на мините ги барале со голи раце под станбените згради
- Идејата за патентите ја добил додека лазел низ канализацијата
„Собери луѓе!“ било наредбата што го прекинала славјето
Песната одеднаш ја прекинал страотен тресок. Улиците полни со народ станале поприште на масакр, а наместо музика се слушнале писоци и лелеци. Додека ги спасувале ранетите од улиците, командантот го повикал Гојко Краљевиќ настрана и му издал наредба која засекогаш ќе остане запаметена како еден од најтемните мигови: „Собери луѓе!“ Младиот војник, кој тоа утро наполнил 20 години, добил задача за која никој не бил подготвен. Низ толпата, Гојко брзо се пробил до Втората бригада од Вториот баталјон на Четвртата белградска дивизија. Тој не славел, туку наместо украсените градски фасади внимателно ги набљудувал уличните шахти. Смртта демнела од подземјето.
Жена фрлала торби во шахта, а долу чекала СС дивизија
Набрзо по експлозијата, една жена била забележана како фрла торби во канализациска шахта. Тоа не биле отпадоци, туку храна за најопасниот непријател. Додека на површината одекнувале чекорите на народот, длабоко под земја се криела нацистичка диверзантска СС дивизија која со месеци не видела дневна светлина. Чекале знак за почеток на пеколната операција „Циклон југ“: да се затрујат градската вода и храната, да се минираат станбените згради, да се отрујат ранетите во болниците и преку хаос и лешеви повторно да се заземе градот.
На Дорќол им рекле дека пушките и бомбите долу не вредат ништо
Краљевиќ со првата група војници застанал над шахтата на Дорќол. Младите борци биле избрани по неколку од секоја чета за да не се крева паника. Повеќето од нив биле млади момчиња од внатрешноста, кои првпат виделе трамвај, а сега старешините им покажале кон темнината и им рекле да се спуштат долу, со јасно предупредување: „Пушките и бомбите оставете ги горе, долу ништо не ви вредат“.
Седум дена и седум ноќи со ножеви низ тесните канали
Во групи од по шестмина, чекор по чекор, младите војници се спуштале во шахтите. Во рацете имале само ножеви. Поминувале по четири часа во тесните канали, а потоа оние што ќе преживеат излегувале на површината. Гојко се спуштал со секоја група и наредил војниците при смената воопшто да не се сретнат, за да не им го пренесат на новите момчиња ужасот што го виделе во тунелите. Од оние што успеале живи да излезат од подземјето, дури 25 борци го загубиле разумот од претрпениот шок и веднаш биле префрлени во психијатриска болница.
Најмногу ги плашел звукот на водата над главите
Лежејќи во ледена вода, додека униформите натопени со нечистотија им се лепеле за телата, тие лазеле низ густиот мрак и ослушнувале секое шушкање, знаејќи дека секој звук може да биде нож забиен во грлото. Повеќе од непријателските чекори ги плашел звукот на водата, бидејќи доколку на површината заврнело дожд, сите ќе се удавеле во подземните канали.
Каблите на мините ги барале со голи раце под станбените згради
Краљевиќ и неговите борци ги пипале влажните ѕидови за да ги пресечат каблите на мините скриени под станбените згради пред да експлодираат. По жестоки битки гради в гради, во кои животот го загубиле најмалку 120 луѓе, пеколниот нацистички план бил целосно осуетен и Белград бил спасен од целосно уништување.
Идејата за патентите ја добил додека лазел низ канализацијата
По завршувањето на војната, Гојко Краљевиќ се посветил на науката и станал доктор по хемиски науки, завршувајќи три факултети: Хемиски, Економски и Технолошки. Неговите патенти за прочистување на животната средина, за кои првата идеја ја добил токму додека лазел низ белградската канализација, успешно се користат и денес. Гојко Краљевиќ бил повикан да помогне и за време на бомбардирањето во 1999 година, при што човекот кој некогаш го бранел градот од подземните закани, со своето научно и стратешко знаење помагал во заштитата на цивилното население. До крајот на својот живот останал скромен човек кој никогаш не го кревал тонот и кој сеќавањето на своите паднати другари го чувал како најголем завет.