Во Албанскиот театар не се знаело кој пие а кој плаќа со над 10 милиони евра државни пари. Ревизорите ги предадоа документите на Обвинителството
Националната установа Албански театар во Скопје со децении постои како установа финансирана од државниот буџет, основана со одлука на Владата на Република Македонија заради „остварување на националниот интерес во културата“. Тоа е официјалната слика. Во мај 2026 година, Државниот завод за ревизија објави друга слика, добиена по месеци проверка на документи, сметки и одговори. Резултатот е неповолно мислење за сите три сметки на театарот. Не мислење со резерва. Не обично укажување. Туку најтврдиот ревизорски став. Финансиските извештаи, пишува Државниот завод за ревизија, „не ги прикажуваат вистинито и објективно финансиската состојба“ на установата. Со прости зборови: она што било пријавено на хартија не се совпаѓа со реалноста. Следат 15 конкретни наоди, од административни пропусти до прашања што можат да бидат многу посериозни.
In This Article:
- Документацијата за реконструкцијата од 637,934 илјади денари завршила кај Јавното обвинителство
- Одобрение за употреба има од октомври 2020, но инвестицијата уште стои како „материјални средства во подготовка“
- Побарувања од пред 2011 година останале во книгите, иако веќе не можат да се наплатат
- Долгови од 2009 до 2018 биле отпишани во јуни 2025, без утврден правен основ
- Земјиште, објекти и опрема од речиси 15 милиони денари немаат аналитичка листа
- Хангар од 153 илјади денари е запишан во книгите, но нема документ дека е на театарот
- Попис на земјиштето, опремата и ситниот инвентар воопшто не бил направен
- Закупот донел 561 илјада денари, но фактурите не биле заведувани во деловникот
- Една сцена можела да чини од 10 илјади до 240 илјади денари, според проценка
- Биле наплатени 131 илјада денари од карти, но ценовник формално немало
- Паркингот за публиката се користел нерегулирано, без јасен договор и надомест
- Управниот одбор требало да има пет члена, но одлучувал со нецелосен состав
- Немало процедури, немало раководител на финансии, немало ex-ante и ex-post контрола
- Работното време не се регистрирало веродостојно
- Во 2024 се плаќале стари проектни долгови што не биле планирани во Годишниот план
- На крајот, установата го прочитала извештајот и одговорила дека „нема забелешки“
Документацијата за реконструкцијата од 637,934 илјади денари завршила кај Јавното обвинителство
Ова е најголемиот наод во извештајот и воедно наодот што ревизијата буквално не успеала да го истражи до крај. Реконструкцијата на театарот во деловните книги е заведена во рубриката „материјални средства во подготовка“, со вредност од 637,934 илјади денари, односно речиси 638 милиони денари државни пари. Кога ревизорите побарале да ги видат постапките за јавни набавки, договорите, тендерите, кој бил избран и зошто, наишле на ѕид. Целокупната документација за јавните набавки поврзани со реконструкцијата не била во театарот. Со записник, таа документација била предадена на Јавното обвинителство за гонење на кривични дела поврзани и кои произлегуваат од содржината на незаконското следење на комуникациите. Ревизорите не можеле да ја прегледаат и не дале препорака, затоа што предметот бил надвор од нивна надлежност. Така, 638 милиони денари за реконструкција на јавна установа остануваат неревидирани, а документацијата за нив лежи во Обвинителството.
Одобрение за употреба има од октомври 2020, но инвестицијата уште стои како „материјални средства во подготовка“
Реконструкцијата на зградата е физички завршена. Надзорниот инженер изготвил завршен извештај. Комисијата на Министерството за транспорт во октомври 2020 извршила технички преглед и составила записник. Потоа, исто во октомври 2020, било издадено Одобрение за употреба. Направено било и примопредавање на изведените работи, со еден важен детал: примопредавањето се одвило во отсуство на изведувачот. Зградата стои, употребата е одобрена, препораките за пуштање во употреба се дадени. Но во сметководствените книги, до ревизијата во 2024 и 2025 година, реконструкцијата сè уште не била формално активирана во имотот на установата. Ревизијата директно укажува дека тоа влијае врз „вистинитото и објективно прикажување“ на финансиската состојба.
Побарувања од пред 2011 година останале во книгите, иако веќе не можат да се наплатат
На 31 декември 2024, во деловните книги на театарот стоеле евидентирани побарувања од вкупно 1,368 илјади денари. Кога ревизорите провериле од кога потекнуваат, утврдиле дека 723 илјади денари се од пред 2011 година. Тоа се пари што некој му ги должи на театарот повеќе од 15 години. Бидејќи не биле преземени мерки за наплата, според Законот за облигационите односи настапила апсолутна застареност. Правно, тие пари веќе не можат да се наплатат. Уште 164 илјади денари се во слична состојба: поминале повеќе од пет години без ниту еден чекор за наплата. При пописот, комисијата не го утврдила ни правниот основ за постоење на тие побарувања. Останале бројки во книгите, но пари што установата најверојатно никогаш нема да ги види.
Долгови од 2009 до 2018 биле отпишани во јуни 2025, без утврден правен основ
Покрај побарувањата што не можат да се наплатат, ревизијата нашла и застарени обврски што театарот ги должел на некого во периодот од 2009 до 2018 година. При пописот на обврските, Комисијата не го утврдила правниот основ за нивното постоење. Со други зборови, не било јасно кому, зошто и врз основа на кој договор театарот должел пари. И покрај тоа, Управниот одбор донел Решение за отпис на застарени долгови во јуни 2025 година, среде самата ревизија. Долговите биле избришани од евиденцијата, но основата на која воопшто постоеле никогаш не била утврдена.
Земјиште, објекти и опрема од речиси 15 милиони денари немаат аналитичка листа
Театарот во своите книги водел земјиште, градежни објекти и опрема со сегашна вредност од речиси 15 милиони денари. Но за тој имот не постоела материјална евиденција. Немало аналитичка листа, опис, следење каде се наоѓа имотот, во каква состојба е и кој е задолжен за него. Законот за сметководство на буџетски корисници изрично бара водење аналитичка евиденција. Во овој случај, таа не постоела. Дополнително, за дел од имотот, конкретно земјиштето, бараките и хангарот, никогаш не била пресметана ревалоризација, иако тоа е законска обврска.
Хангар од 153 илјади денари е запишан во книгите, но нема документ дека е на театарот
Меѓу евидентираниот имот се појавува и конкретен предмет: хангар со набавна вредност од 153 илјади денари, целосно отпишан. Тој хангар потекнува од пред 2011 година. Ревизијата побарала акт за сопственост или барем документ за правото на користење. Побарала и документација со која би се објаснило врз основа на кои пресметки е одредена набавната вредност. Не добила ништо. Не бил презентиран никаков документ. Хангарот стои во книгите без правна основа зошто е таму.
Попис на земјиштето, опремата и ситниот инвентар воопшто не бил направен
Законот бара на крајот на секоја година установата да го усогласи она што е запишано во сметководството со она што реално постои на терен. Тоа се прави преку попис. Ревизорите утврдиле дека физички попис на земјиштето, градежните објекти, опремата, материјалите, резервните делови и ситниот инвентар едноставно не бил извршен. Немало формална проверка дали книгите ја покажуваат реалната состојба.
Закупот донел 561 илјада денари, но фактурите не биле заведувани во деловникот
Во 2024 година, театарот остварил приходи од закуп на простор, сали и фоаје во износ од 561 илјада денари. Се склучувале договори за закуп и се издавале фактури. Но тие фактури не се заведувале во деловникот на установата. Уредбата за канцелариско и архивско работење изрично бара сите влезни и излезни документи да се заведат во писарницата. Ревизијата предупредува дека ваквата состојба „создава можност за нецелосно евидентирање на настанатите побарувања“, односно можност дел од приходите да не бидат целосно пријавени.
Една сцена можела да чини од 10 илјади до 240 илјади денари, според проценка
Управниот одбор во 2021 година донел одлука за висината на надоместокот за издавање деловен простор. Со неа биле поставени цени во широк распон, од 10 до 240 илјади денари, зависно од „времетраењето, техничките и организационите потреби за настанот“. Ревизијата забележала дека ваквиот начин на утврдување цена „создава ризик од субјективно постапување при склучување на договорите за закуп“. Во превод: некој одлучувал колку ќе плати секој закупец, без доволно јасни и транспарентни правила.
Биле наплатени 131 илјада денари од карти, но ценовник формално немало
Во текот на 2024 година, театарот продавал карти за претстави и од тоа наплатил 131 илјада денари. Проблемот не е во самиот приход, туку во правната основа. Не постоел акт со кој Управниот одбор формално утврдил колку чини картата. Статутот на театарот изрично вели дека висината на цените на услугите ја утврдува Управниот одбор со Одлука. Таква одлука немало. Театарот наплаќал влезници без формално утврден ценовник.
Паркингот за публиката се користел нерегулирано, без јасен договор и надомест
Во делот „Нагласување на прашања“, резервиран за работи што не се директен ревизорски наод, но бараат внимание, стои и наодот за паркингот. Паркинг-просторот наменет за публиката на театарот се користел на нерегулиран начин. Не било утврдено кој го користи, врз основа на каков договор, ниту дали театарот воопшто прибира надомест за тоа. Јавен имот наменет за граѓаните што доаѓаат на претстава бил употребуван за нешто друго, без јасна евиденција.
Управниот одбор требало да има пет члена, но одлучувал со нецелосен состав
Театарот го управува Управен одбор кој, според закон, треба да има пет члена именувани од министерот за култура и туризам. Во моментот на ревизијата, одборот не функционирал со законски утврдениот број членови. И покрај тоа, Управниот одбор носел одлуки, меѓу нив и одлуки за отпис на застарени долгови. Дали одлуките донесени со нецелосен состав се правно валидни е прашање што извештајот го отвора, но не го затвора.
Немало процедури, немало раководител на финансии, немало ex-ante и ex-post контрола
Во делот за внатрешни контроли, ревизијата утврдила три клучни слабости. Не биле донесени интерни процедури за ниту еден значаен процес во установата. Не било систематизирано работното место за раководител на финансиска единица. Не биле назначени лица за вршење ex-ante и ex-post финансиска контрола. Тоа значи дека немало механизам што пред извршување проверува дали трошокот е законски, ниту механизам што потоа проверува дали сè е направено правилно. Нема раководител на финансии. Нема процедури. Парите влегуваат и излегуваат без систематска контрола.
Работното време не се регистрирало веродостојно
Меѓу наодите е и укажувањето на слабости во начинот на регистрирање и евидентирање на полното работно време на вработените. Извештајот не навлегува подлабоко во детали. Но самиот наод сугерира дека не постоела веродостојна евиденција за тоа кој работел колку часови, во установа што исплаќа плати од државниот буџет.
Во 2024 се плаќале стари проектни долгови што не биле планирани во Годишниот план
Последниот наод во главниот дел од извештајот се однесува на намирување стари обврски. Театарот во 2024 година плаќал обврски по проекти од минати години за кои не биле предвидени финансиски средства во тековниот Годишен план за работа. Тоа значи дека пари одобрени за една намена биле употребени за покривање стари долгови што не биле планирани.
На крајот, установата го прочитала извештајот и одговорила дека „нема забелешки“
Откако Државниот завод за ревизија го завршил нацрт-извештајот и го доставил до Националната установа Албански театар, раководството имало можност да одговори, да даде коментари и да понуди објаснување. Во Конечниот извештај, во делот „Одговор на ревидираниот субјект“, пишува дека установата доставила допис со кој се информира дека „одговорното лице нема забелешки по однос на Нацрт извештајот на овластениот државен ревизор“. Ниту за документацијата кај Обвинителството. Ниту за 638 милиони денари што стојат во погрешна сметководствена рубрика. Ниту за хангарот без сопственост, паркингот без договор, картите без ценовник или фактурите што никаде не се заведени. Се согласиле со сè. И рекле дека немаат забелешки.