Во 70-тите години овие деца морале да останат една година подолго на училиште: Половина век подоцна, научниците откриле нешто неверојатно
Во 1972 година британските образовни власти донесоа законска одлука што од корен ги промени животите на илјадници тинејџери. Наместо да го завршат задолжителното школување на 15 години, младите генерации мораа да останат во училишните клупи најмалку до својата 16-та година. Многумина тогаш негодуваа што практично морале да поминат уште една година во училиште. Половина век подоцна, се покажа дека оваа навидум обична образовна реформа имала неочекувано силно влијание врз нивното долгорочно здравје.
In This Article:
- Една дополнителна учебна година се поврза со помалку Алцхајмер и деменција
- Старата дилема беше дали образованието штити или богатството го прави тоа наместо него
- Силвија Барселос го постави прашањето што со децении висеше над деменцијата
- Граничниот датум од 1972 година им даде на епидемиолозите редок природен експеримент
- Когнитивната резерва ја објаснува мрежата што мозокот ја гради пред староста
- Кај носителите на ризичниот ген една година училиште го ублажила фаталниот ефект
- Леандро Карваљо вели дека генетиката не е запечатена судбина
Една дополнителна учебна година се поврза со помалку Алцхајмер и деменција
Ново обемно научно истражување открива дека луѓето што поминале само една година повеќе во училиште, значително поретко развиваат Алцхајмерова болест и други форми на деменција во староста. Заштитниот ефект бил најизразен токму кај оние со висок генетски ризик.
Старата дилема беше дали образованието штити или богатството го прави тоа наместо него
Врската помеѓу степенот на образование и здравјето на мозокот не е новост во медицината. Со децении научниците забележуваат дека луѓето со повисоко образование статистички поретко страдаат од когнитивно опаѓање, имаат подобар општ животен стандард и подолг животен век. Но во научните кругови секогаш постоеше фундаментално прашање: дали самото образование директно нè заштитува, или причината лежи во други фактори? Повеќето досегашни студии беа набљудувачки. Тие покажуваа корелација, но не можеа да понудат непобитен доказ за директна причинско-последична врска. Постоеше оправдан сомнеж дека луѓето кои учат подолго најчесто потекнуваат од побогати семејства, имале подобра исхрана и здравствена нега во детството, или пак наследиле биолошки предности од своите родители.
Силвија Барселос го постави прашањето што со децении висеше над деменцијата
„Одамна знаеме дека луѓето со повисоко образование поретко развиваат деменција, но секогаш беше речиси невозможно да се докаже дали заслугата за тоа му припаѓа исклучиво на образованието или на општествено-економскиот статус“, објаснува Силвија Барселос, професор по економија на здравството од Универзитетот во Висконсин–Медисон. За да ја разрешат оваа вековна енигма, Барселос и нејзиниот научен тим ги анализираа податоците од британската реформа од 1972 година, позната како ROSLA, односно Raising of School-Leaving Age. Тие ја користеле британската биобанка со десетици илјади генетски и медицински профили. Нивната студија беше објавена во престижното научно списание на американската академија на науките PNAS.
Граничниот датум од 1972 година им даде на епидемиолозите редок природен експеримент
На прв поглед, административната промена немала никаква допирна точка со медицината. Но за епидемиолозите, таа била речиси совршена можност за споредба: реформата важела строго за учениците родени по точно одреден датум. Така се создала остра граница каде што луѓе со речиси исто потекло и општествени услови се разликувале само по една работа: едните законски морале да останат една година повеќе во училница.
Когнитивната резерва ја објаснува мрежата што мозокот ја гради пред староста
Анализата покажала дека само една дополнителна година формално образование довела до драстично намалување на ризикот од Алцхајмерова болест. Дополнителното школување го поттикнува развојот на таканаречената „когнитивна резерва“ – способноста на мозокот да изгради погуста мрежа од синаптички врски, која подоцна во животот може успешно да го компензира стареењето на нервните клетки. Научниците забележале и дека редовните интелектуални активности, како читањето, пишувањето и решавањето ментални загатки, можат да го одложат почетокот на деменцијата за дури пет години.
Кај носителите на ризичниот ген една година училиште го ублажила фаталниот ефект
Најфасцинантното откритие во студијата било поврзано со генетиката. Кај генерациите родени пред реформата, лицата кои го носеле ризичниот генетски мутант за Алцхајмер масовно развивале деменција. Кај оние што поминале дополнителна година во училиште, ефектот на генетската предодреденост бил драстично ублажен. Една единствена година образование буквално им дала моќен биолошки штит од сопствените гени.
Леандро Карваљо вели дека генетиката не е запечатена судбина
„За луѓето кои знаат дека во семејството имаат историја на деменција и висок генетски ризик, ова е исклучително охрабрувачко откритие. Тоа јасно докажува дека генетиката не е запечатена судбина и дека стимулацијата на мозокот може да ја надвладее биолошката ранливост“, истакнува коавторот Леандро Карваљо од Универзитетот во Јужна Калифорнија. Крајниот заклучок од студијата далеку ги надминува училишните клупи. Таа испраќа јасна порака до креаторите на јавните политики: секое вложување во образованието и менталниот развој на младите претставува превентивна здравствена инвестиција што може да спасува човечки животи и мозоци дури половина век подоцна.