Вештачката интелигенција решава математички мистерии стари речиси еден век: Еден од најголемите математичари предупредува дека мора да забавиме
Во една година, вештачката интелигенција реши десетици проблеми на Ердеш, ја поби 87-годишната хипотеза за јакобијанот и, според соопштението на OpenAI, затвори еден од проблемите на милениумот, равенките на Навие-Стокс. The New Yorker раскажува како математичарите го преживуваат овој историски пресврт. Во центарот на репортажата е Теренс Тао од Универзитетот на Калифорнија во Лос Анџелес, UCLA, човек кој од воздржан оптимист за употребата на ВИ се претвори во еден од најзагрижените математичари за тоа што сега им се случува на науката, доказите и идните генерации истражувачи.
In This Article:
- Осумдесет и осум часа работа на 10 илјади ВИ-агенти и уште 17 часа проверка
- Пал Ердеш остави околу илјада нерешени задачи зад себе
- Теренс Тао од десетгодишното дете со Ердеш до зборовите „Мораме да забавиме“
- Контрапримерот за јакобијанот беше разбран за ден и пол
- OpenAI се откажа од наградата од 1 милион долари
- Џон Уршел не почувствувал радост кога готовото решение веќе било во раце
Осумдесет и осум часа работа на 10 илјади ВИ-агенти и уште 17 часа проверка
Владимир Арнолд своевремено напиша: „Математиката е дел од физиката. Физиката е експериментална, природна наука, дел од природните науки. Математиката е оној дел од физиката во кој експериментите се евтини“. Денес може да се спори околу тоа дали математиката навистина е дел од физиката. Но, со тврдењето дека математичките експерименти се евтини веќе тешко може да се расправа. Тоа едноставно повеќе не е точно. Со развојот на невронските мрежи, математиката станува исклучително скапа наука. Потрагата по решение за равенките на Навие-Стокс, заедно со проверката на резултатите, ја чинеше OpenAI, според сопствената проценка на компанијата, милиони долари.
Пал Ердеш остави околу илјада нерешени задачи зад себе
Унгарскиот математичар, кој почина во 1996 година, на својата научна заедница и остави огромно наследство од проблеми. Некои ги нарекуваше „маршмелоу“, посластица за неколку минути, а други „желади“, од кои со длабок увид може да израсне даб. Во јануари 2026 година моделот GPT-5.2 Pro речиси самостојно ја реши задачата на Ердеш бр. 728. Потоа проблемите почнаа да паѓаат еден по друг. Многу од нив претходно едноставно не привлекувале ничие внимание. Некои се покажаа одамна решени, па вештачката интелигенција само го пронајде заборавеното решение. Но, на 20 мај OpenAI објави доказ за задачата бр. 90 за единечни растојанија, на која со децении работеа најсилните светски специјалисти. На 8 септември компанијата објави дека го решила проблемот на Навие-Стокс, еден од седумте милениумски проблеми на Институтот Клеј.
Теренс Тао од десетгодишното дете со Ердеш до зборовите „Мораме да забавиме“
Добитникот на Филдсовиот медал лично го познаваше Ердеш. Во 1985 година, десетгодишното чудо од дете од Аделаида заедно со легендарниот научник решаваше математички проблем. До неодамна Тао го нарекуваа речиси „евангелист“ на вештачката интелигенција. Тој сонуваше за „жива табела“ на математиката. Сега зборува за нешто сосема друго. Научните списанија се дават во генерирани трудови, системот на доброволно рецензирање се урива, а понекогаш дури ни самиот автор не го разбира текстот испратен од моделот. „Мораме да забавиме“, рече Тао на Калтек само три дена по септемвриското соопштение. Новите задачи, според неговите зборови, се раѓаат од бавно размислување над старите, и токму тој процес сега се уништува. Математиката до 2025 година Тао ја нарекува „Математика 1.0“, свет на дефицит, каде што секој доказ беше вредна валута. Сега настапува ера на изобилство, и луѓето ќе мора да го ловат вредното од морето машински докази со низок квалитет.
Контрапримерот за јакобијанот беше разбран за ден и пол
Математичарот Џорди Вилијамсон од Универзитетот во Сиднеј наведува два примери за тоа како изгледа новата стварност. На 19 јули Левент Алпеге, математичар од Anthropic, соопшти дека моделот Claude Fable 5 пронашол контрапример за хипотезата за јакобијанот. За ден и пол математичарите разбраа од каде потекнува и зошто е природен, а Семјон Резчиков од Барнард колеџот сликовито го покажа контрапримерот со средства на училишна математика. Сосема поинаку испадна со матриците на Адамар. Во август Алпеге не само што ја објави следната од одамна бараните матрици, туку и неколку последователни, без воопшто да открие како се добиени. Вилијамсон го спореди ова со хербицид со кој е испрскана цела градина: „Еве го одговорот, тој е 42“.
OpenAI се откажа од наградата од 1 милион долари
Историјата со проблемот на Навие-Стокс беше придружена со нов скандал. Тој проблем е дел од списокот на седумте проблеми на милениумот на Институтот Клеј, а за решение на кој било од нив следува награда од 1 милион долари. И покрај тоа, OpenAI веќе се откажа од наградата. Тристан Бакмастер од Њујоршкиот универзитет, кој работеше со Алпеге на истиот проблем, раскажа за притисоци од страна на OpenAI. Голема група добитници на Филдсовиот медал, вклучувајќи го и Тао, потпишаа отворено писмо во кое наведуваат дека решавањето на задачите е само алатка, а вистинската цел на математиката е длабокото разбирање.
Џон Уршел не почувствувал радост кога готовото решение веќе било во раце
Чарлс Феферман од Принстон, авторот на формулацијата на проблемот на Навие-Стокс за Институтот Клеј, смета дека решението на OpenAI е најверојатно точно. Во вештачката интелигенција тој гледа и шанса: ако проверката на ризична идеја трае два дена, а не цел живот, математичарите ќе станат похрабри. Џон Уршел од MIT, кој со помош на ВИ реши проблем поврзан со методот на Гаус, признава дека не почувствувал никаква радост. Задоволството било во талкањето низ темнината, а не во држењето на готовото решение во раце. За Тао најитното прашање сега е како ќе се образуваат идните генерации истражувачи, ако задачите на кои тие со месеци учеа да размислуваат, вештачката интелигенција ги решава за неколку часа.