УНИЦЕФ: Речиси сите деца во Македонија дишат опасен воздух
Извештајот на УНИЦЕФ за 2026 година отвора тивка, но тешка слика за детството во Македонија: климатските ризици веќе не се идно предупредување, туку дел од секојдневието. Во него се наведува дека децата во Македонија се изложени на повеќе климатски ризици истовремено. Топлотните бранови, сушата и загадувањето на воздухот стануваат дел од нивниот живот, со директни последици врз здравјето, развојот и благосостојбата. Податоците се остри: околу 73 проценти од децата се погодени од суши, 87 проценти се изложени на топлотни бранови, а дури 99,9 проценти дишат загаден воздух. Според Лесли Милер, претставничка на УНИЦЕФ, земјата има воведено важни мерки за заштита на децата, но климатските притисоци растат и нивното штетно влијание врз детското здравје, образование и благосостојба треба итно да се намали.
In This Article:
Индексот 7,74 го става аерозагадувањето пред топлотните бранови
Подеталната анализа покажува дека Македонија има умерено ниво на вкупна изложеност на климатски опасности, со индекс 2,21. Но зад таа просечна слика се кријат ризици што силно ги погодуваат децата. Најизразени се: Аерозагадување (7,74) – најголем ризик за децата, поврзан со оштетувања на белите дробови и имунолошкиот систем Топлотни бранови (5,42) – зголемен ризик од топлотен удар и дехидрација Шумски пожари (2,78) и поплави (2,32) – умерени ризици Суша (1,11) – релативно пониска, но значајна закана Според извештајот, најопасната комбинација е токму спојот меѓу топлина и загадување. За децата, тоа значи поголем притисок врз организмот, особено во урбани средини и во семејства што немаат услови за заштита.
120.000 деца се погодени од сиромаштија, а речиси секое второ од најризичните групи живее под прагот
Иако земјата има релативно стабилни системи, клучниот проблем останува детската сиромаштија (7,74). Таа директно ја зголемува ранливоста на децата, бидејќи го ограничува пристапот до здравствена заштита, квалитетна исхрана и образование. За овој проблем УНИЦЕФ алармираше и во мај годинава, кога беа објавени податоците дека околу 120.000 деца во Македонија се погодени од сиромаштија. Најризични групи се многудетните семејства (54,8%), ромските семејства (47%) и еднородителските домаќинства (45%). Речиси секое второ дете во овие категории живее под прагот на сиромаштија. УНИЦЕФ укажува дека се потребни итни и структурни мерки. Се предлага воведување универзален детски додаток како основна поддршка за сите деца и дополнителен надомест за ранливи категории, како и зајакнат систем врз основа на приходи. Позитивен аспект е што системите бележат добра отпорност во здравство (0,64), вода и санитарни услови (0,14) и детска смртност (0,16). Сепак, децата од најсиромашните семејства остануваат најизложени на климатски шокови.
2,3 милијарди деца во светот се изложени на загаден воздух, а 242 милиони ученици имале прекин во образованието
Извештајот ја класифицира Македонија како земја во развој без излез на море. Тоа носи дополнителни предизвици: повисоки трошоци за увоз на ресурси, зависност од транзитни коридори, зголемена чувствителност на топлотни бранови и суши, како и ризици за земјоделството и безбедноста на храната. УНИЦЕФ повикува на итна климатска акција со фокус на децата. Потребни се континуирани активности за дополнително намалување на штетните емисии и решавање на загадувањето на воздухот, зајакнување на здравствените, образовните и системите за социјална заштита и нивната отпорност на климатски шокови, како и охрабрување и подготовка на децата и младите за учество во решавањето на климатската криза. На глобално ниво, извештајот нагласува дека климатската криза е и криза на детските права. Главните наоди се дека 2,3 милијарди деца се изложени на загаден воздух, 1,8 милијарди се погодени од суши, 1,5 милијарди се изложени на топлотни бранови, а над 1,1 милијарда деца живеат во зони со повеќе климатски ризици. Извештајот потенцира дека земјите имаат правна обврска да ги заштитат децата од климатските промени. „Со инвестирање во квалитетни услуги денес, Македонија ќе ги заштити правата на децата и ќе изгради поодржлива иднина за сите“, порачуваат од УНИЦЕФ.
