Приказната за Лајка, бездомното куче што ја освои вселената, но никогаш не се врати на Земјата
На 3 ноември 1957 година, во мала херметички затворена кабина под металниот корпус на советскиот вселенски апарат „Спутник-2“, започна патување што засекогаш ја промени историјата на човештвото. Во леталото немаше обучен астронаут, врвен научник или воен пилот. Таму седеше едно мало бездомно куче, пронајдено на студените улици на Москва, кое набрзо целиот свет ќе го запознае под името Лајка.
In This Article:
- Кудрјавка беше избрана за мисија за која немаше враќање
- Хрушчов побара нов подвиг за еден месец по „Спутник-1“
- Советските биолози намерно бараа кучиња од московските улици
- Во кабината имаше сензори и храна во желе, но немаше падобран
- Пулсот на исплашената Лајка се искачи над 240 отчукувања во минута
- Температурата во капсулата се искачи над 40 степени Целзиусови
- Пред советските амбасади се одржуваа тивки бдеења со свеќи
- Белка и Стрелка се вратија по 17 орбити во 1960 година
- Олег Газенко подоцна призна дека смртта на Лајка не можела морално да се оправда
- „Спутник-2“ согоре во атмосферата на 14 април 1958 година
Кудрјавка беше избрана за мисија за која немаше враќање
Пред да го добие името со кое остана запишана во аналите на науката, советските истражувачи ја викале Кудрјавка, односно Мала кадрава. Таа требаше да докаже дали жив организам може да ги издржи екстремните сили на лансирањето и да преживее во бестежинска состојба во орбитата околу Земјата. Но зад овој технолошки триумф стоеше сурова вистина: уште пред ракетата да биде запалена, научниците добро знаеле дека Лајка никогаш нема да се врати жива.
Хрушчов побара нов подвиг за еден месец по „Спутник-1“
Историјата на Лајка започнува во екот на Студената војна, кога Советскиот Сојуз и Соединетите Американски Држави водеа жестока битка за воена и технолошка надмоќ. Космосот стана новото бојно поле на тој глобален престиж. По успехот на првиот вештачки сателит во историјата, лансиран на 4 октомври 1957 година, советскиот лидер побара сензационален потег за 40-годишнината од Октомвриската револуција. Главниот конструктор Сергеј Корољов доби речиси невозможен рок: да создаде летало за живо суштество за помалку од четири недели. Времето беше толку кусо што инженерите немаа можност да развијат функционален систем за безбедно враќање на капсулата на Земјата.
Советските биолози намерно бараа кучиња од московските улици
Се веруваше дека животот на суровиот градски студ ги направил кучињата-скитници особено отпорни на глад, ниски температури, нагли промени на средината и различни облици на стрес. Меѓу десетиците тестирани животни, двегодишната Лајка, мешавина од хаска и териер, се издвоила со својата тивка, кротка и дружељубива природа. Мирно ги поднесувала центрифугите, силната бучава и деновите поминати во тесни симулатори, освојувајќи ги срцата на научниот тим. Еден од водечките научници, д-р Владимир Јаздовски, дури ја однел дома претходната вечер за да си игра со неговите деца, знаејќи каква трагична судбина ја очекува.
Во кабината имаше сензори и храна во желе, но немаше падобран
„Спутник-2“ беше опремен со напредни телеметриски сензори за мерење на пулсот, дишењето и крвниот притисок, систем за регенерација на кислородот и автоматски дозер на храна во форма на желе. Она што недостасуваше ја откриваше вистинската цена на мисијата: леталото немаше топлотен штит за повторно влегување во атмосферата, ниту падобран. Официјалниот советски план предвидуваше Лајка да преживее околу седум до десет дена во орбитата, по што требаше да и биде дадена хумана смртоносна доза храна за да се спречи задушување од недостиг на кислород.
Пулсот на исплашената Лајка се искачи над 240 отчукувања во минута
Ракетата беше успешно лансирана од космодромот Бајконур. При полетувањето, нејзиното срце забрзало трипати повеќе од нормалното, но кога сателитот влегол во орбита и настапила бестежинската состојба, виталните знаци постепено почнале да се стабилизираат. Тие податоци покажале дека срцето и организмот можат да функционираат во вселената, сознание што подоцна ќе стане пресудно за човечките летови.
Температурата во капсулата се искачи над 40 степени Целзиусови
Набрзо по лансирањето се случила фатална техничка несреќа. По одвојувањето на ракетата-носач, топлинската изолација на капсулата била сериозно оштетена. Податоците од сензорите покажале дека Лајка починала од топлотен удар и дехидрација по само пет до седум часа од лансирањето, за време на својата четврта орбита околу Земјата. Советската пропаганда со децении ја криела оваа вистина, тврдејќи дека кучето живеело цела недела.
Пред советските амбасади се одржуваа тивки бдеења со свеќи
Кога светските медиуми објавија дека за Лајка не бил предвиден начин за враќање дома, низ Европа и Америка избувнаа масовни протести на здруженијата за заштита на животните. Британските весници остро ја критикуваа Москва за немилосрдната суровост во име на политички триумф. Таа реакција покажа дека трката за вселената веќе не е само прашање на технологија и престиж, туку и на совест.
Белка и Стрелка се вратија по 17 орбити во 1960 година
Жртвата на Лајка ги натера советските инженери целосно да ги променат приоритетите. Следните мисии беа насочени кон развој на системи за безбедно спуштање на Земјата. На 19 август 1960 година, со „Спутник-5“ беа испратени кучињата Белка и Стрелка, кои по 17 орбити околу планетата безбедно слетаа живи и здрави. Токму нивниот успех му го отвори патот на Јуриј Гагарин, кој на 12 април 1961 година стана првиот човек во вселената.
Олег Газенко подоцна призна дека смртта на Лајка не можела морално да се оправда
Во 2008 година, во близина на Воено-медицинската академија во Москва, беше откриен бронзен споменик на Лајка: фигура на мало куче застанато врз вселенска ракета што се трансформира во човечка дланка. Еден од клучните советски научници од мисијата, академик Олег Газенко, во своите подоцнежни години јавно призна: „Колку повеќе време поминува, толку подлабоко жалам за сè што се случи. Од таа мисија не научивме доволно за да можеме морално да ја оправдаме смртта на тоа куче“.
„Спутник-2“ согоре во атмосферата на 14 април 1958 година
Капсулата кружеше околу Земјата уште пет месеци пред да исчезне во огнот на повторното влегување во атмосферата. Лајка не се врати на својата планета, но нејзиното мало срце остана вечен симбол на храброста и на моралната одговорност што човештвото ја носи кон живиот свет во трката за освојување на ѕвездите.