ССМ ќе бара минимална плата од 800 до 850 евра, но кој ќе му даде?
Соjузот на синдикатите на Македонија најавува нова, многу повисока стартна позиција во преговорите за минималната плата. Наместо досегашното барање од 600 евра, сега синдикатот зборува за 800 до 850 евра. Образложението е директно: старата бројка повеќе не ја следи реалноста на трошоците за живот. Но зад ова барање стои прашање што не може да се прескокне: дали македонската економија има од каде да исплати ваков скок, особено кога голем дел од фирмите работат со тесни маржи и мал број вработени.
In This Article:
- Пешевски зборува за кошничка близу 70.000 денари и трошоци повисоки за над 8.000 денари
- 26.046 денари минимална плата наспроти 48.499 денари просек во јули 2026
- Една фабрика во зона и едно семеjно дуќанче не ја носат истата плата
- Во угостителство, трговија, текстил и храна скокот од 423 на 800 евра би бил удар преку ноќ
- ММФ предупредува дека продуктивноста мора да го надомести иселувањето и стареењето
- Ако платата скокне за 90 отсто, дел од добивката може да се стопи во нови цени
- Барањето од 800 до 850 евра личи на отворачка позиција, не на бројка што ќе помине без отпор
- Одговорот на „кој ќе му даде“ се дели меѓу фирмите, потрошувачите и најмалите работодавачи
Пешевски зборува за кошничка близу 70.000 денари и трошоци повисоки за над 8.000 денари
Потпретседателот на ССМ, Иван Пешевски, во гостувањето во емисијата „Аргумент плус“ рече дека синдикалната минимална кошничка веќе се приближува до 70.000 денари месечно. Според него, трошоците на домаќинствата во последните две години пораснале за повеќе од 8.000 денари. Тој ги посочи и повисоките цени на горивата, кои директно се пренесуваат во транспортот и во цените на речиси сите производи на полица. Пешевски предупредува и на уште една последица: ниските плати се меѓу главните причини поради кои дел од работната сила заминува во странство. Од ССМ не исклучуваат ниту протести, ниту блокади, ниту штрајкови, доколку преговорите за плати и мерките за ограничување на трошоците за живот не тргнат напред. Конкретните следни чекори треба да ги утврди претседателството на синдикатот.
26.046 денари минимална плата наспроти 48.499 денари просек во јули 2026
За да се види колку е радикално барањето, бројките мора да се стават една до друга. Минималната нето-плата во Македонија, важечка од март 2026 година, изнесува 26.046 денари, односно околу 423 евра. Просечната нето-плата во земјава во јули 2026 година, според Државниот завод за статистика, изнесуваше 48.499 денари — приближно 788 евра. Тоа значи дека барањето на ССМ не бара само раст на најниската плата. Тоа бара најниската плата да ја стигне, па дури и да ја надмине, тековната просечна плата во целата економија. Ако ваквото барање се исполни буквално, минималната плата на работник почетник во угостителство или трговија би била повисока од она што денес го носи дома просечен вработен во земјава, вклучувајќи ги и повисоко платените сектори како ИТ, финансии и енергетика.
Една фабрика во зона и едно семеjно дуќанче не ја носат истата плата
Во јавната дебата често се прескокнува најважниот економски детал: платежната моќ на македонските компании не е иста насекаде. Постои огромна разлика меѓу извозно ориентирана фабрика со странски капитал, релативно висока продуктивност и стабилни маржи, и мал семеен дуќан, кафуле или ситна трговска фирма што работи со неколку вработени и маржа од неколку проценти. Поголемите извозни компании, особено во технолошките зони и во преработувачката индустрија со странски инвестиции, најчесто веќе плаќаат над законскиот минимум. Тие се натпреваруваат за работна рака со земји од регионот и со Западна Европа. За нив, поместување на законскиот минимум кон 800-850 евра нема да биде драматичен шок, бидејќи дел од нив веќе се приближени до таа рамка или ја надминуваат.
Во угостителство, трговија, текстил и храна скокот од 423 на 800 евра би бил удар преку ноќ
Проблемот е кај огромниот дел од економијата што го сочинуваат микро и малите претпијатија: угостителство, трговија на мало, услужни дејности, дел од текстилната индустрија и земjоделско-прехранбениот сектор. Таму минималната плата не е апстрактна бројка. Таа е буквално основната плата на голем дел од вработените. Скок од сегашните околу 423 евра на 800-850 евра би значел речиси удвојување на трошокот за работна сила преку ноќ. Тоа би се случило во сектори каде маржите традиционално се тесни, а конкуренцијата е претежно ценовна, не квалитетна.
ММФ предупредува дека продуктивноста мора да го надомести иселувањето и стареењето
Клучниот економски принцип што често испаѓа од дебатата е едноставен: платите одржливо можат да растат само толку колку што расте продуктивноста на трудот, односно вредноста што секој вработен реално ја создава. Меѓународниот монетарен фонд во својата последна анализа за Македонија забележува дека економскиот раст во последните години забрзал. Но истовремено предупредува дека се потребни структурни реформи за да се зголеми продуктивноста и да се компензира негативниот ефект од иселувањето и стареењето на населението. Тука е суштината: дел од притисокот за повисоки плати не доаѓа од тоа што компаниите одеднаш станале попродуктивни, туку од тоа што работната сила физички ја снема — исели се во странство. Преостанатите работодавачи мора да се натпреваруваат за помал број луѓе. Тоа е реален пазарен притисок, но не дејствува рамномерно: најмногу се чувствува таму каде побарувачката за работници е најголема, како градежништво, угостителство и ИТ, а најмалку таму каде работната сила е полесно заменлива.
Ако платата скокне за 90 отсто, дел од добивката може да се стопи во нови цени
Аргументот на Пешевски за поскапените горива и трошоците на домаќинствата не е без основа. Реалната куповна моќ на секое номинално зголемување на платата зависи од тоа колку брзо цените растат паралелно. Ако минималната плата номинално скокне за околу 90 отсто, од 423 на приближно 800 евра, а трговците, превозниците и угостителите го пренесат зголемениот трошок за работна сила директно во цените, дел од таа добивка може едноставно да исчезне во нов бран инфлација. Синдикатите го гледаат зголемувањето на платата како решение. Работодавачите го гледаат како влезен трошок што мора некаде да излезе: во цените, во намален број вработени или во затворање на бизнисот.
Барањето од 800 до 850 евра личи на отворачка позиција, не на бројка што ќе помине без отпор
Историски, преговорите за минимална плата во Македонија речиси никогаш не завршуваат на бројката со која синдикатот излегува во јавноста. Претходното барање од 600 евра, откако помина низ преговори со Владата и стопанските комори, резултираше со законски минимум значително понизок од бараниот. Затоа е логично да се очекува сличен образец и сега. Барањето од 800 до 850 евра изгледа како отворачка позиција во преговори, а не како конечна цел што работодавачите реално би ја прифатиле без отпор. Но притисокот ќе продолжи да расте одоздола: преку иселувањето на работната сила, преку конкуренцијата за работници од земји со повисоки плати и преку политичкиот трошок што секоја влада го трпи кога синдикатите најавуваат блокади.
Одговорот на „кој ќе му даде“ се дели меѓу фирмите, потрошувачите и најмалите работодавачи
Прашањето од насловот нема едноставен одговор. Делумно ќе платат поголемите и поконкурентни компании, особено оние што веќе можат да си дозволат повисоки плати. Делумно ќе плати потрошувачот, преку повисоки цени на производи и услуги. А дел од товарот, реалистично, ќе го понесат најмалите работодавачи. За нив резултатот може да не биде повисока плата за сите, туку помалку нови вработувања, задржување на постоjните капацитети или уште потешка борба за опстанок. Затоа ова барање не е само синдикална бројка. Тоа е тест за целата економија: колку навистина создава, колку може да плати и колку долго може да ги задржи луѓето што заминуваат.