Скриената опасност која ги уништува децата, а родителите мислат дека е за нивно добро – д-р Ранко Рајовиќ ја разбива најголемата заблуда на модерното родителство
Кога родителот, уморен од работниот ден, единствено сака тишина, а детето со неисцрпна енергија бара внимание – најлесното решение се појавува како „добрата“ опција: екран. Спокојство најавено со неколку притискања на далечинското. „Барем ќе одморам 20 минути.“ Но токму тука почнува предупредувањето на д-р Ранко Рајовиќ: модерниот начин на живот, во комбинација со технологија и презаштитување, го менува детството. И не на подобро. Неговата главна цел? „Сакам да ја вратам смеата во училиштето.“
In This Article:
- Училиштето се претвори во место на страв и избегнување наместо љубопитност и радост
- Децата денес се послаби во моторика, внимание и емоционална контрола – аларм, не навреда!
- Архитект на играта, а не кловн – примерот што ги разоткрива митовите за одгледување
- Внатрешната мотивација се гради кога детето се натпреварува со себе, а не за оценки – знаењето мора да е предизвик, не наметната обврска
- Играта како алатка за учење, не како евтин трик – функционалното знаење е единствениот пат кон успех
- Три болни, но пресудни промени што секој родител може да ги направи веднаш дома
- Ако не менуваме ништо, добиваме генерации неспремни за живот – враќањето на смеата и играта не е романса, туку стратегија за иднина
Училиштето се претвори во место на страв и избегнување наместо љубопитност и радост
Проблемот не е дека децата не сакаат да учат или се расипани, туку дека системот им го претвора учењето од љубопитност во страв. Стресот и постојаното оценување го активираат мозокот како орган за преживување: ако детето почувствува страв – ладни дланки, забрзано чукање на срцето – не мисли на разбирање, туку на бегство. На тој начин училиштето – наместо да ја стимулира мислата – почнува да создава избегнување. Овој процес, вели Рајовиќ, е постепен: речиси сите првачиња сакаат школа, но веќе во трето одделение голем дел ја губат радоста. Не затоа што тие се смениле, туку затоа што училиштето почнува да бара учење напамет, дефиниции и песни „на сила“.
Децата денес се послаби во моторика, внимание и емоционална контрола – аларм, не навреда!
Раjовиќ е остар и директен: денешните деца, во просек, се послаби во моториката, вниманието, говорот и емоционалната контрола. И ја поставува отворената дилема: ако продолжиме по истиот пат, дали ќе стане подобро? „Невозможно. Мора нешто да се менува.“ Тоа не е носталгија за минатото, туку реакција на реалноста: околината се сменила, детството станало стерилно. Помалку движење, повеќе забрани, помалку ризици. Мозокот не се развива во стерилност, туку во движење, истражување и напор што детето само го совладува.
Архитект на играта, а не кловн – примерот што ги разоткрива митовите за одгледување
Најубедливите лекции се примерите – како оној што го раскажува Рајовиќ: Детето сака да се игра, таткото сака да гледа фудбал. Наместо екран, следи креативна игра: „Ако ја фатиш топката – ти си Буфон. Ако ти дадам гол – три круга околу собата.“ Потоа: на прсти, на пети, наназад… Детето игра 45 минути, се уморува и самото заспива. Родителот не трча до изнемоштение – туку го смислува теренот. Родителската улога е да биде архитект на играта, не нејзин извршител. Да создаде простор каде што детето се движи, мисли и се смее – и родителот паралелно може да се одмори.
Внатрешната мотивација се гради кога детето се натпреварува со себе, а не за оценки – знаењето мора да е предизвик, не наметната обврска
Рајовиќ го напаѓа „учењето напамет“ од неврофизиолошки агол: мозокот сака ново знаење кога го освојува низ претходен мал напор – тогаш се лачат хормони на награда: радост, успех, самодоверба. Ако детето добие сè веднаш или ако му правиме сè наместо него, нема ни радост, ни гордост, ни вистинска мотивација. И дома: ако детето е центарот што добива сè, прагот на толеранција опаѓа, а фрустрацијата расте. Кога животот ќе каже „не може“ – нема да има алати за да се справи.
Играта како алатка за учење, не како евтин трик – функционалното знаење е единствениот пат кон успех
Кога Рајовиќ зборува за игра, тој не мисли наставниците да ги пуштат децата без контрола. Играта треба да биде метод за учење, начин учениците да ги поврзат информациите и да ги користат функционално. „Функционално знаење“ е неговата клучна синтагма: да не биде лекција што се заборава, туку знаење што се поврзува со друго знаење и се користи. Со својата професионална позадина како лекар, неурофизиолог и автор на НТЦ системот, тој ја поддржува оваа филозофија – раното детско учење преку игра и движење.
Три болни, но пресудни промени што секој родител може да ги направи веднаш дома
1. Повеќе движење, помалку стерилна безбедност. Не е поентата во опасност, туку во дозираната слобода: качување, трчање, вртежи, прескокнувања. Мозокот расте кога телото учи. 2. Игри со јасни правила, цел и мал напор. Играчките не се пресудни; важно e сценариото: „рекорд“, „мисија“, „натпревар со себе“, „ако… тогаш…“. Децата сакаат структура ако е игра. 3. Не прави наместо него тоа што може само. Малку мака е инвестиција во самодоверба, не суровост. Градење човек што може да издржи.
Ако не менуваме ништо, добиваме генерации неспремни за живот – враќањето на смеата и играта не е романса, туку стратегија за иднина
Рајовиќ предупредува: ако општеството продолжи да го продава комфорот како добрина – екранот, презаштитување, „само да не се мачи“ – ќе добиеме генерации кои ќе бидат се помалку спремни, не само за тестови, туку и за брзи промени во животот. Затоа неговата реченица „да се врати смеата во школо“ е стратегија, не романтизам: смеата како доказ за учење без страв, играта како алатка за мислење. Повторно, не треба повеќе време, туку подобра рамка. Ќе добиеме деца што ќе се движат, ќе мислат и ќе се смеат – а не само ќе ќутат пред екран.
