Професор д-р Драгица Зенделовска за маргаринот, палмината маст и трансмастите: Како индустриската храна тивко ни го уништува здравјето
Долго време мастите беа прогласени за главен непријател на човековото здравје. Маргарин наместо путер, рафинирани масла наместо свинска маст, „лесни“ производи наместо традиционална храна. Цели генерации пораснаа со страв дека секоја маст е опасност за срцето. Но денес, по децении индустриска исхрана, сè повеќе лекари и нутриционисти почнуваат да го поставуваат истото прашање: дали проблемот навистина бил во мастите – или во начинот на кој храната почна масовно да се произведува? Во емисијата „Амбуланта“, професор д-р Драгица Зенделовска отвора тема што директно влегува во секој дом: што всушност внесуваме преку маслата, маргарините и индустриската храна, и колку од тоа што го сметаме за „нормално“ е всушност штетно за организмот.
In This Article:
- Од традиционалните масти до бескрајните индустриски опции на полиците
- Палмината маст: евтина, стабилна и широко користена во индустриските производи
- Свинската маст не ја заслужува црната репутација – содржи здрави масни киселини
- Неправилната подготовка на храната создава токсични соединенија и трансмасти
- Маслиновото масло не секогаш значи здрав избор – разлики меѓу Extra Virgin и рафинирани масла
- Телото плаќа тивка, но болна цена поради индустриската храна и изгубената врска со вистинските намирници
Од традиционалните масти до бескрајните индустриски опции на полиците
Во минатото, изборот бил едноставен. Во македонските домови се готвело со свинска маст, путер или домашно масло. Денес полиците се преплавени со десетици видови производи: рафинирани масла, маргарини, палмина маст, мешани растителни масти, „light“ варијанти и производи со декларации што ретко кој ги чита. Според д-р Зенделовска, проблемот не е само во типот на мастите, туку и во тоа што луѓето речиси и не знаат што купуваат. Таа предупредува дека многу производи содржат делумно хидрогенизирани масти, односно трансмасти, кои се поврзуваат со сериозни здравствени проблеми. Особено загрижува фактот што таквите состојки често се кријат зад сложени или нејасни декларации. Наместо јасно да стои „трансмасти“, на производите може да пишува „делумно хидрогенизирани масти“, што за просечниот човек не значи многу.
Палмината маст: евтина, стабилна и широко користена во индустриските производи
Една од најконтроверзните теми во разговорот е палмината маст. Според вклучувањата на гледачите и дискусијата во емисијата, таа денес се користи во огромен број индустриски производи – од слатки и грицки, до преработена храна и млечни производи. Причината е едноставна: палмината маст е евтина, стабилна и има долг рок на траење. За индустријата тоа е идеално решение. Но прашањето е што добива човекот што секојдневно ја консумира. Во емисијата се отвора и темата за тоа колку луѓето воопшто знаат што внесуваат. Гостинката предупредува дека декларациите мора да бидат јасни и читливи, а не напишани со букви што едвај можат да се прочитаат.
Свинската маст не ја заслужува црната репутација – содржи здрави масни киселини
Еден од најинтересните моменти е враќањето на темата за свинската маст – производ што со години беше ставен на „црната листа“. Според д-р Зенделовска, свинската маст не требало целосно да исчезне од исхраната. Таа објаснува дека содржи олеинска киселина, истата масна киселина што ја има и во маслиновото масло, и дека е постабилна при високи температури отколку многу рафинирани масла. Тоа не значи дека треба да се користи без ограничување, туку дека современата исхрана често ги поедноставува работите до апсурд: едно време сè животинско беше „опасно“, а сè индустриско што доаѓаше во пластично шише автоматски се сметаше за „поздраво“. Денес сликата е многу покомплицирана.
Неправилната подготовка на храната создава токсични соединенија и трансмасти
Во разговорот постојано се повторува уште една важна поента: дури и доброто масло може да стане штетно ако неправилно се користи. Кога маслата се загреваат на високи температури, особено при пржење, се создаваат соединенија како алдихиди и трансмасти, кои се поврзуваат со хронични воспаленија и различни заболувања. Особено проблематично е постојаното користење на исто масло во фритези и брза храна. Во такви услови, храната повеќе не е само калорична – таа станува хемиски изменета. Во емисијата се спомнува и акриламидот, супстанца што може да се создаде при пржење на скробна храна како компир на многу високи температури.
Маслиновото масло не секогаш значи здрав избор – разлики меѓу Extra Virgin и рафинирани масла
Многу луѓе денес автоматски веруваат дека купуваат „здраво“ масло ако на шишето пишува „маслиново“. Но гостинката предупредува дека и тука постојат големи разлики. Extra Virgin маслиновото масло, односно ладно цеденото масло, се смета за најквалитетно. Но на пазарот постојат и рафинирани варијанти, како помас маслото, кои се добиваат од остатоците на маслинките и минуваат низ дополнителни хемиски процеси. Токму затоа таа инсистира луѓето да читаат декларации и да разберат што купуваат, наместо слепо да веруваат во маркетинг.
Телото плаќа тивка, но болна цена поради индустриската храна и изгубената врска со вистинските намирници
Она што најмногу останува после ваквиот разговор не е конкретното прашање дали путерот е подобар од маргаринот или дали сончогледовото масло треба целосно да се исфрли. Поголемото прашање е како современиот човек постепено ја изгуби врската со храната. Денес луѓето купуваат производи без да знаат што содржат, готват на температури што ја уништуваат храната и секојдневно внесуваат состојки чии имиња не можат ни да ги изговорат. А телото, порано или подоцна, ја плаќа цената. Можеби токму затоа ваквите разговори стануваат сè поважни. Не затоа што некој ќе најде „магично масло“ што ќе нè спаси, туку затоа што полека станува јасно дека здравјето не се губи одеднаш. Се губи тивко, преку навики што секој ден ги повторуваме без размислување.
