Документо на ОН од 1960 открива: Опиумот во Македонија во тоа време се чувал по 10 години како мираз за ќерките
Денес зборот „опиум“ најчесто се поврзува со дрога, зависност и криминал. Но пред повеќе од половина век, во Македонија постоело организирано производство на опиум за потребите на фармацевтската индустрија. Тоа минато не останало само во сеќавањата на земјоделците, туку и во научен труд објавен во списанието „Bulletin on Narcotics“ на Обединетите нации.
In This Article:
Пет од седум околии биле на мапата на афионот
Авторот Владимир Кушевиќ наведува дека афионот се одгледувал во Битола, Куманово, Скопје, Штип и Титов Велес. Најголем дел од производството доаѓал од Штип и Титов Велес, но и битолската околија била дел од оваа земјоделска дејност.
Кога парите губеле вредност, стоката што можела да се продаде станувала семејна резерва
Можеби најнеобичниот податок во истражувањето е дека во некои македонски земјоделски семејства опиумот некогаш се чувал како своевидна заштеда. Авторот објаснува дека поради честите војни и губењето на вредноста на парите, дел од производителите го сметале опиумот за сигурна стока што можеле да ја продадат кога ќе им затребале пари. Според трудот, постоел и обичај опиумот да се чува десет или повеќе години како мираз за ќерките. Наместо само пари или злато, во одредени семејства како вредна резерва се чувал и опиум. Овој обичај не е документиран конкретно за Битола, туку за македонските производители воопшто.
„Билка“ од Скопје била единствениот овластен откупувач
Во повоениот период производството било строго регулирано. Според прописите од 1950 година, суровиот опиум можел да се произведува само во овластени подрачја. Земјоделците биле должни целото производство да го предадат на претпријатието „Билка“ од Скопје. Секоја неовластена продажба била строго казнива со закон.
Во 1959 година Македонија произвела околу 31,9 тони опиум
Опиумот понатаму се користел како суровина за фармацевтската индустрија, вклучително и за производство на лекови. Според прелиминарните статистички податоци наведени во трудот, бројката од 31,9 тони се однесува на цела Македонија, а не само на Битола. Истражувањето наведува и дека тогашниот македонски опиум бил исклучително ценет поради високата содржина на морфин, што го правело значаен за светското фармацевтско производство. Денес оваа историја звучи необично, но претставува дел од земјоделското и стопанското минато на Македонија. Извор: Vladimir Kušević, „Cultivation of the opium poppy and opium production in Yugoslavia“, Bulletin on Narcotics, том 12, број 2, 1960, стр. 5–13, Обединети нации.
