Нетфликс го претвори еден од најстрашните социјални експерименти во историјата во реално шоу
Стриминг гигантот Нетфликс одлучи повторно да оживее еден од најозлогласените, најконтроверзните и најзастрашувачките социјални експерименти во човечката историја — познатиот затворски експеримент на Универзитетот Стенфорд. Она што некогаш беше предупредување за моќта, послушноста и човечката суровост, сега се враќа како телевизиски формат за масовна публика.
In This Article:
- 24 студенти беа поделени на чувари и затвореници во подрумот на Стенфорд
- Планот бил две недели, но експериментот бил прекинат по само шест дена
- Научниците и денес расправаат што воопшто може да се заклучи од студијата
- Заклучокот на Нетфликс бил дека мрачниот експеримент може да стане телевизиска забава
- Моника Хесе ја нарече серијата фрустрирачка поради суровоста што никој не ја бара
- Зимбардо признал дека бил главен управник и ги подучувал чуварите да бидат агресивни
24 студенти беа поделени на чувари и затвореници во подрумот на Стенфорд
Оригиналната научна студија од 1971 година остави неизбришлива трага во историјата на психологијата, но веројатно од сите погрешни причини. Во неа, истакнатиот психолог од Универзитетот Стенфорд, Филип Зимбардо, регрутираше 24 машки студенти кои преку случаен избор ги подели на две групи: чувари и затвореници во симулиран затвор сместен во подрумот на факултетот. Целта била да се истражи како моќните хиерархиски структури влијаат врз однесувањето на сосема обичните луѓе.
Планот бил две недели, но експериментот бил прекинат по само шест дена
Уште од самиот почеток, студентите на кои им беше доделена улогата на чувари развија екстремна суровост. Тие почнаа постојано и садистички да ги понижуваат, малтретираат и психолошки да ги тортурираат затворениците, до тој степен што неколкумина од „затворениците“ доживеаја тешки нервни сломови. Најпознатите архивски фотографии од тоа време прикажуваат исплашени студенти принудени да носат хартиени ќеси на главите.
Научниците и денес расправаат што воопшто може да се заклучи од студијата
Сосема очекувано, стенфордскиот експеримент и денес останува предмет на жестоки научни дебати поради крајно сомнителната етика и недостигот на вистинска методолошка строгост. Прашањето не е само што се случило во тој подрум, туку и дали од една толку длабоко компромитирана, но неоспорно фасцинантна студија, воопшто може да се извлечат релевантни заклучоци.
Заклучокот на Нетфликс бил дека мрачниот експеримент може да стане телевизиска забава
Резултатот е новата серија во шест продолженија насловена „Новиот стенфордски затворски експеримент“ (The New Stanford Prison Experiment). Иако шоуто не е толку крајно морбидно како оригиналот, сепак претставува многу тешко и непријатно искуство за гледање, според критичарката на „Вашингтон Пост“, Моника Хесе. Како што наведува таа, во модерната верзија никој не завршува со ќеса на главата и нема директен физички садизам. Но, она што постојано се гледа е како одредени луѓе, кога ќе добијат малку власт без јасни граници, инстантно избираат да бидат сурови и казнени наместо разумни и праведни.
Моника Хесе ја нарече серијата фрустрирачка поради суровоста што никој не ја бара
Хесе ја опишува серијата како крајно фрустрирачка токму поради психолошката склоност на луѓето да малтретираат други дури и кога апсолутно ништо не ги принудува на такво однесување. Нејзиниот револт дополнително беше засилен од очигледната псевдонаучна природа на самите организатори на експериментот, кои вештачки внесуваат луди правила, а потоа глумат изненаденост пред камерите.
Зимбардо признал дека бил главен управник и ги подучувал чуварите да бидат агресивни
Новата адаптација на Нетфликс изгледа верна на оригиналот токму во она што било најспорно: истите фатални научни маани. Самиот Зимбардо во својата книга „Ефектот на Луцифер“ од 2007 година призна дека за време на оригиналниот експеримент лично се поставил како главен управник на затворот и дури директно ги подучувал чуварите како агресивно да се однесуваат. Според критичарите, тие детали целосно ја уништуваат научноста на студијата. Сепак, и покрај сите мани, овој бизарен концепт за човечката темна природа очигледно продолжува да ја маѓепсува светската публика.