Најстарата зачувана книга во Европа потекнува од античка Македонија, а огнот што требало да ја уништи всушност ја спасил
Пред околу 2.350 години, на тлото на античка Македонија постоела книга што денес се смета за најстариот зачуван ракопис во европската историја. Најневероватниот детаљ во целата приказна е тоа што токму пламенот, наменет засекогаш да ја претвори во пепел, и помогнал да преживее низ вековите и да стигне до современиот свет. Во времето на Филип Втори и неговиот син Александар Македонски, кога македонското кралство прераснувало во една од најмоќните сили на тогашниот свет, мислителите запишувале филозофски толкувања за најдлабоките тајни на постоењето. Како настанал универзумот, што ја движи природата и што се случува со човечката душа по смртта биле прашања што ги инспирирале тогашните автори. Еден таков текст успеал да му пркоси на времето повеќе од два милениума. Овој непроценлив пишан споменик е познат како Дервенски папирус и официјално претставува најстарата зачувана книга откриена на европско тло.
In This Article:
На 15 јануари 1962 година, машините на патот Солун Кавала удриле во гробници кај Дервени
При градежни зафати за проширување на магистралниот пат, работниците неочекувано наишле на ѕидови од антички гробници. Откритието се случило во месноста Дервени, на десетина километри североисточно од Солун. Археолозите утврдиле дека гробниците припаѓале на некрополата на древниот македонски град Лете. Во една од нив, означена како Гроб А, биле пронајдени траги од антички погребен оган. Меѓу пепелта и расфрланите предмети лежеле јагленисани остатоци од материјал што на прв поглед изгледал како обичен отпад од горењето. Но стручната анализа набрзо покажала дека тоа не е отпад. Станувало збор за свиток од папирус со јасно читлив текст.
Свитокот е од 340 до 320 година пред нашата ера, а текстот во него е уште постар
Датирањето го сместува папирусот точно во времето на крајот од владеењето на Филип Втори и епохата на походите на Александар Велики. Сепак, содржината што била препишана на овој свиток потекнува од претходен период. Самиот текст се поврзува со крајот на петтиот век пред нашата ера, односно околу 420 година пред нашата ера. Опстанокот на ваков кршлив органски материјал во почва со висока влажност претставува вистинско природно чудо. За време на погребниот обред, телото на починатиот благородник било кремирано на клада, а свитокот бил фрлен во пламените јазици. Огнот не го изгорел папирусот до крај, туку само го карбонизирал. Токму тој слој од јаглен создал заштитна обвивка која спречила бактериите и влагата да го разградат низ милениумите.
Од стотици јагленисани парчиња научниците реконструирале 26 колони текст
Со помош на врвни конзерваторски методи и модерно инфрацрвено снимање, истражувачите успеале внимателно да ги одвојат ситните фрагменти и да ја вратат читливоста на делови од свитокот. Содржината претставува филозофска расправа и алегориско толкување на древна орфичка поема за раѓањето на боговите. Авторот ги објаснува митовите преку законите на физиката, умот и основните природни елементи. Покојникот покрај чија пепел бил оставен папирусот највероватно бил висок македонски војсководец или аристократ. На тоа упатува и фактот што во истиот гробен комплекс бил пронајден фасцинантниот Дервенски кратер од позлатена бронза. Во 2015 година Дервенскиот папирус официјално беше запишан во регистарот на УНЕСКО „Паметење на светот“. Неговите оригинални фрагменти денес се изложени како врвно културно богатство во Археолошкиот музеј во Солун.
