Najlepsze lekarstwo na ból stawów nie jest tym czym myślisz — mówi ekspert
Sztywność kolan, bolące biodra i powolny zgrzyt przewlekłego bólu stawów są często akceptowane jako nieunikniona część starzenia się. Ale podczas gdy osteoartroza (osteoarthritis) jest najczęstszą na świecie chorobą stawów, eksperci mówią, że sposób leczenia i zapobiegania tej chorobie jest daleki od dowodów. Najlepsze lekarstwo nie znajduje się w butelce z tabletkami ani w sali operacyjnej — to ruch. Jednak na całym świecie zbyt mało pacjentów jest kierowanych ku jednej terapii potwierdzonej w ochronie stawów i łagodzeniu bólu: ćwiczeniom. Powiązane: Nowy przełom w przywracaniu starzejących się stawów może pomóc w leczeniu osteoartrozy. Ćwiczenia to jedno z najskuteczniejszych leczeń dla przewlekłych, ograniczających ruch schorzeń stawów, takich jak osteoartroza. Jednak niewielu pacjentów je otrzymuje. Badania w systemach opieki zdrowotnej Irlandii, Wielkiej Brytanii, Norwegii i Stanów Zjednoczonych pokazują ten sam obraz: mniej niż połowa osób z osteoartrozą jest kierowana na ćwiczenia lub fizjoterapię przez swojego lekarza rodzinnego. Ponad 60 procent otrzymuje leczenie, które wytyczne nie zalecają, a około 40 procent kierowanych jest do chirurga, zanim wypróbowane zostaną opcje niechirurgiczne.
In This Article:
Niewłaściwe kierowanie pacjentów na ćwiczenia i fizjoterapię
Żeby zrozumieć, dlaczego te liczby są tak niepokojące, warto zrozumieć, co ruch robi dla stawów. Osteoartroza jest najczęstszą formą zapalenia stawów, dotykającą ponad 595 milionów ludzi na całym świecie. Według globalnego badania opublikowanego w The Lancet, ta liczba może zbliżyć się do miliarda do 2050 roku. Dłuższa oczekiwana długość życia, rosnący styl życia siedzącego i rosnąca liczba osób z nadwagą lub otyłością napędzają ten trend. Jednak osoby, które regularnie ćwiczą, fizycznie i biologicznie chronią się przed rozwojem choroby i przed najgorszymi skutkami. Ćwiczenia to jedno z najskuteczniejszych leczeń dla przewlekłych, ograniczających ruch stanów takich jak osteoartroza. Jednak niewielu pacjentów je otrzymuje. Badania w systemach opieki zdrowotnej w Irlandii, Wielkiej Brytanii, Norwegii i USA pokazują ten sam obraz: mniej niż połowa osób z osteoartrozą jest kierowana na ćwiczenia lub fizjoterapię przez swojego lekarza podstawowej opieki. Ponad 60 procent otrzymuje leczenie, które wytyczne nie zalecają, a około 40 procent jest kierowanych do chirurga, zanim wypróbowane zostaną opcje niechirurgiczne.
Dlaczego ruch działa na stawy — mechanizm i programy ćwiczeń
Aby zrozumieć, dlaczego te liczby są tak niepokojące, pomaga zrozumieć, co ruch robi dla stawów. Osteoartroza jest by far najczęstszą formą zapalenia stawów, już dotykającą ponad 595 milionów ludzi na całym świecie. Według globalnego badania w The Lancet, ta liczba może zbliżyć się do jednego miliarda do 2050 roku. Dłuższy czas życia, coraz bardziej siedzący tryb życia i rosnąca liczba osób z nadwagą lub otyłością napędzają ten trend. Chrzęstna warstwa pokrywająca końce naszych kości to twarda, ochronna warstwa bez własnego unaczynienia. Polega na ruchu. Jak gąbka, chrząstka jest ściśnięta, gdy chodzimy lub obciążamy staw, wypychając płyn i następnie zasysając świeże składniki odżywcze. Każdy krok pozwala na krążenie składników odżywczych i naturalnych środków smarujących, aby utrzymać zdrowie stawu. Dlatego dawne przekonanie, że osteoartroza to proste "zużycie i zużycie" jest mylące. Stawy nie są jak opony samochodowe, które nieuchronnie się zużywają. Osteoartroza to lepiej rozumiany jako długi proces zużycia i naprawy, w którym regularny ruch i ćwiczenia są krytyczne dla leczenia i zdrowia całego stawu. Wiemy teraz, że osteoartroza to choroba obejmująca cały staw. Dotyczy płynu stawowego, kości leżącej pod spodem, więzadeł, otaczających mięśni, a nawet nerwów wspierających ruch. Ćwiczenia terapeutyczne celują we wszystkie te elementy. Słabość, na przykład, jest jednym z najwcześniejszych objawów osteoartrozy i można ją poprawić dzięki treningowi oporowemu. Istnieją silne dowody, że słabość mięśni zwiększa ryzyko zarówno rozwoju choroby, jak i postępu. Nerwowo-mięśniowa kontrola może być trenowana poprzez programy neuromuscularne takie jak GLA:D® (Good Life with osteoArthritis: Denmark) dla osteoartrozy bioder i kolan. Zwykle prowadzone w nadzorowanych sesjach grupowych przez fizjoterapeutów, programy te koncentrują się na jakości ruchu, równowadze i sile, aby poprawić stabilność stawu i odbudować pewność siebie. Znaczne poprawy w bólu, funkcji stawu i jakości życia odnotowano aż do 12 miesięcy po zakończeniu programu.
Ćwiczenia jako lekarstwo dla całego ciała — korzyści i konsekwencje
Ćwiczenia to dobre lekarstwo dla całego ciała: istnieją udokumentowane korzyści w ponad 26 chorobach przewlekłych. W osteoartrozie pomagają nie tylko wzmacniać chrząstkę i mięśnie, ale także zwalczać zapalenie, zmiany metaboliczne i hormonalne, które napędzają chorobę. Otyłość jest głównym czynnikiem ryzyka osteoartrozy, i nie tylko z powodu dodatkowego obciążenia mechanicznego stawów. Wysoki poziom cząsteczek zapalnych we krwi i w tkankach stawowych może degradować chrząstkę i przyspieszać chorobę. Dla osteoartrozy regularna aktywność może przeciwdziałać temu na poziomie molekularnym, obniżając markery zapalne, ograniczając uszkodzenia komórek, a nawet zmieniając ekspresję genów. Obecnie nie ma leków, które modyfikują przebieg osteoartrozy. Wymiana stawu może być dla niektórych osób przełomem, ale to poważna operacja i nie zawsze kończy się sukcesem. Ćwiczenia powinny być podejmowane jako pierwsze i kontynuowane na każdym etapie choroby. Niosą znacznie mniej skutków ubocznych i przynoszą wiele dodatkowych korzyści zdrowotnych. Ostroartroza nie jest po prostu kwestią „zużytych” stawów. Jest kształtowana przez siłę mięśni, stan zapalny, metabolizm i styl życia. Regularne, ukierunkowane ćwiczenia adresują wiele z tych czynników jednocześnie – pomagają chronić chrząstkę, wzmacniać cały staw i poprawiać ogólne zdrowie. Zanim rozważymy operację, ruch sam w sobie pozostaje jedną z najpotężniejszych metod leczenia, jaką mamy. Clodagh Toomey, Physiotherapist and Associate Professor, School of Allied Health, University of Limerick Ten artykuł jest ponownie publikowany z The Conversation na licencji Creative Commons. Przeczytaj oryginalny artykuł. Wcześniejsza wersja tego artykułu została opublikowana w październiku 2025 roku.
