Милионерот 34 години ангажирал работници да копаат тунели без никому да објасни зошто, два века подоцна одговорот го направи гениј
Со децении, британскиот милионер Џозеф Вилијамсон вложувал огромен дел од своето богатство за да плаќа работници кои копале џиновски лавиринт под улиците на Ливерпул. Тунелите не воделе до ниту едно јасно одредиште, делови од нив се спуштале на зачудувачки длабочини, а нивниот сопственик никогаш не оставил ниту архитектонски планови, ниту писмено објаснување. По неговата смрт, одаите биле затрупани со тони шут и урнатини. Мистеријата опстанала речиси два века. Дури по триесет години детални истражувања и макотрпни ископувања, почнал да се појавува одговор што ја претворил приказната од градска загатка во сведоштво за човечка добрина.
In This Article:
- На 11 години пристигнал во Ливерпул, а во 1803 година ја презел компанијата на својот работодавец
- Под Еџ Хил почнале да никнуваат одаи, скалила и сводови без јавно објаснување
- „Салата за банкети“ е долга приближно 20 метри, а подот и почива врз шут длабок до шест метри
- Пред кралот Џорџ Четврти, според приказните, се појавил во закрпена облека и работнички чизми
- По 1840 година, подземните одаи станале диви депонии и исчезнале од сеќавањето на градот
- Шверц, апокалипса или темели за куќи — три обиди да се објасни лавиринтот
- Најубедливиот одговор е дневница наместо милостина за сиромашните работници на Ливерпул
На 11 години пристигнал во Ливерпул, а во 1803 година ја презел компанијата на својот работодавец
Џозеф Вилијамсон е роден во Јоркшир во 1769 година. Во Ливерпул дошол како момче, на возраст од само 11 години, за да работи во тутунската компанија на Ричард Тејт. Подоцна, ќерката на Тејт, Елизабет, му станала сопруга на Вилијамсон. Во 1803 година тој целосно го презел управувањето со компанијата и стекнал значително богатство преку трговија и разновидни успешни инвестиции. Три години подоцна купил голем имот во Еџ Хил, тогаш ретко населена област неколку километри од центарот на Ливерпул. Првичната намера била таму да гради станбени куќи.
Под Еџ Хил почнале да никнуваат одаи, скалила и сводови без јавно објаснување
Необичниот дел од приказната започнал набргу по купувањето на имотот. Цели 34 години, се до неговата смрт во 1840 година, Вилијамсон постојано ангажирал бројни работници да го ископуваат песочникот под земјата. Тие граделе сложени тунели, подземни одаи и сводни структури. Проектот постепено прераснал во колосална подземна градба, но нејзината вистинска намена Вилијамсон никогаш јавно не ја објаснил. Токму тоа молчење ја направило приказната уште поголема: под земја растел цел свет, а над земја никој не знаел зошто.
„Салата за банкети“ е долга приближно 20 метри, а подот и почива врз шут длабок до шест метри
Со текот на времето под Еџ Хил била откриена густа мрежа од тесни премини, скалила, подруми и огромни комори распоредени на неколку различни подземни нивоа. Некои стручни проценки сугерираат дека мрежата би можела да се протега на површина од околу 2,6 квадратни километри, иако нејзините вистински крајни граници се уште не се прецизно утврдени. Меѓу највпечатливите објекти е таканаречената „Сала за банкети“ — величествена сводна просторија долга приближно 20 метри и висока повеќе од осум метри. Истражувачите идентификувале делови со две и три надградени подземни нивоа, како и галерии што се спуштаат најмалку 18 метри во длабочина. Некои волонтери тврдат дека одредени структури достигнуваат дури и до 27 метри под површината.
Пред кралот Џорџ Четврти, според приказните, се појавил во закрпена облека и работнички чизми
Богатиот трговец уживал репутација на ексцентрик и станал главен лик во бројни урбани приказни чија автентичност тешко може да се провери. Се раскажувало дека на средба со кралот Џорџ Четврти се појавил облечен во стара, закрпена облека и груби работнички чизми. Други приказни велеле дека организирал раскошни банкети само за да ја испита лојалноста на своите гости. Се спомнувале и бизарни шеги со работниците што ја граделе железничката пруга меѓу Ливерпул и Лондон. Една анегдота раскажува дека им наредил на своите работници ненадејно да излезат од тунел за да ги исплашат железничарите, откако тие случајно пробиле еден од неговите подземни премини.
По 1840 година, подземните одаи станале диви депонии и исчезнале од сеќавањето на градот
Непредвидливото однесување на Вилијамсон дополнително ги подгреало шпекулациите за ископувањата, кои се одвивале без официјални нацрти, детални дневници или јавни објаснувања. По неговата смрт, одаите почнале масовно да се користат како диви депонии. На крајот биле целосно запечатени под градежен шут од куќи, фабрики и локални дуќани. Со текот на децениите, големиот подземен лавиринт речиси целосно избледел од колективната меморија на Ливерпул. Она што некогаш било огромен градителски потфат, останало како шепот под улиците.
Шверц, апокалипса или темели за куќи — три обиди да се објасни лавиринтот
Недостигот на официјални информации создал плодна почва за најразлични теории. Некои истражувачи претпоставувале дека тунелите служеле за таен шверц на стока. Други замислувале дека Вилијамсон градел џиновско засолниште за да ја преживее претстојната апокалипса. Според оваа хипотеза, неговата сопруга Елизабет била под силно влијание на религиозен проповедник кој пророкувал брз крај на светот, па го наговорила сопругот да изгради подземни одаи. Се појавиле и теории поврзани со станбена изградба: дека галериите и нивните големи сводови од тули служеле за санирање на старите каменоломи за песочник и создавање цврста основа за згради на површината. Ова толкување делумно се поклопува со архитектонските особености на комплексот, но не го објаснува целосно триесетгодишното траење и огромната длабочина на ископувањата.
Најубедливиот одговор е дневница наместо милостина за сиромашните работници на Ливерпул
По три децении внимателно проучување на структурите, водечките истражувачи и ентузијасти веруваат дека најверојатната хипотеза е чиста и несебична филантропија. На почетокот на 19 век, Ливерпул бил исклучително богат пристанишен град, но богатството било концентрирано во рацете на малубројни трговци. Илјадници обични работници едвај преживувале од повремени и несигурни работи. Индустриската механизација оставила многу занаетчии без егзистенција, а завршувањето на Наполеоновите војни во 1815 година донело огромен бран демобилизирани војници кои очајно барале каква било работа за да ги прехранат своите семејства. Вилијамсон го искористил своето огромно богатство за да им даде достоинствена работа на сиромашните, да им обезбеди редовен приход и да ги научи на вредни градежни занаети. Длабочината и бесцелноста на дел од ископувањата се клучен доказ за ова: работниците честопати добивале задача да копаат длабоки јами што немале економска логика, само за да имаат што да работат и чесно да добијат дневница. Со тоа што не им давал милостина, туку платена работа, милионерот им го сочувал човечкото достоинство. Два века подоцна, токму тоа го направи препознаен како хуманитарен гениј.