Леонардо да Винчи: Осум приказни што ги нема во учебниците
Септември 1499 година. Француските трупи влегуваат во Милано, а на плоштадот пред војводскиот замок стои седумметарски глинен колос — модел на коњички монумент на кој Леонардо работел цели седумнаесет години. До вчера тој бил сметан за инженерско чудо: никој во Европа не се осмелил да излее бронзен коњаник од таков размер уште од времињата на Антиката. Но таа вечер, гасконските самострелци, занесени од освојувањето на градот, го претвораат повеќегодишниот труд во куп парчиња. Леонардо веќе бил далеку. Напуштајќи го Милано набрзина, во дневникот успеал да запише само еден краток и студен коментар: „Војводата ја загуби својата држава, имотот и слободата, а ниту едно од неговите дела не беше довршено од моја страна“. Од таа сцена почнува неофицијалниот портрет на еден од најнеобичните луѓе во историјата на човештвото.
In This Article:
- Вонбрачното дете од Анкијано не можело да стане нотар како сер Пјеро
- Илјадници страници се читаат со огледало, но причината можеби била мастилото
- Околу триесет човечки тела меѓу „Тајната вечера“ и „Мона Лиза“
- Рафаел оставил стотици дела, Леонардо едвај петнаесетина
- Седумнаесет години работа, 70 тони бронза и коњ што завршил како глина
- Анонимно писмо од 9 април 1476 година го тргнало од јавниот живот
- Со последните пари купувал кафези и ги отворал пред продавачите
- Четири века пред дендрохронологијата, тој ги читал годините во прстените на дрвото
Вонбрачното дете од Анкијано не можело да стане нотар како сер Пјеро
Леонардо се родил на 15 април 1452 година во тосканското село Анкијано. Неговиот татко, сер Пјеро, бил богат флорентински нотар, а неговата мајка Катерина — обична селанка. Тие никогаш не стапиле во брак. Момчето го зел на воспитување дедото по татко, и тоа ја одредило целата негова понатамошна судбина. За вонбрачните деца патот кон универзитетите и „угледните“ професии бил целосно затворен: латинскиот јазик, правото и нотарската дејност биле резервирани за законските наследници. Леонардо добил само основни познавања од читање, пишување и сметање. Но токму тоа отсуство на формално образование, како што забележува неговиот биограф Џорџо Вазари, му овозможило да гледа на светот без школски ограничувања и да ја следи сопствената љубопитност. На четиринаесет години татко му го сместил во работилницата на Андреа дел Верокио, една од најдобрите во Фиренца. Оттаму, младиот Леонардо учел од практичниот живот и од набљудувањето на природата.
Илјадници страници се читаат со огледало, но причината можеби била мастилото
Неговите тетратки се испишани од десно кон лево. За да се прочита напишаното, потребна е или долга навика, или огледало. Долго време се верувало дека тоа било тајна шифра, начин да ги заштити своите идеи од туѓи љубопитни очи. Верзијата звучи романтично, но современите истражувачи се наклонети кон поприземно објаснување: Леонардо бил леворак, во детството никој не го терал да ја менува раката, а движењето на перото од десно кон лево спречувало свежото мастило да се размачка врз хартијата. Истовремено кај него се развила ретка способност да црта и пишува со двете раце. Современиците со восхит раскажувале како тој скицирал со десната рака, додека со левата водел белешки во дневникот.
Околу триесет човечки тела меѓу „Тајната вечера“ и „Мона Лиза“
Во периодот помеѓу создавањето на „Тајната вечера“ и „Мона Лиза“, Леонардо сецирал околу триесет човечки тела. Работел ноќе, во темните визби на болниците, под слаба светлина од маслени светилки. Иако црковните власти формално не поставувале директна забрана за аутопсии, на сецирањето се гледало со големо сомневање и одбивност. Леонардо го надминал стравот од распаѓањето на ткивата и непријатниот мирис заради една повисока цел: сакал точно да разбере како мускулите, тетивите и коските го движат човечкото тело. Неговите анатомски цртежи, изработени со неверојатна прецизност, биле далеку пред официјалната медицина на неговото време, но со векови останале заборавени во приватни архиви.
Рафаел оставил стотици дела, Леонардо едвај петнаесетина
За шеесет и седум години живот, Леонардо завршил само околу петнаесет сликарски дела. Неговиот помлад современик Рафаел, кој починал на триесет и седум години, зад себе оставил стотици дела и фрески. Леонардо со години размислувал, започнувал платна, правел безброј скици, а потоа одеднаш го губел интересот и преминувал на инженерски или научни проекти. „Овој човек никогаш ништо нема да заврши, бидејќи почнува да размислува за крајот на работата уште пред воопшто да ја започне“, рекол лутито папата Лав Десетти, кој го поканил Леонардо во Рим во 1513 година, а потоа по две и пол години се разделил со него без никакво жалење. Вазари уште од младоста забележал кај него постојана нестабилност и стремеж кон совршенство што никогаш не можело да се достигне.
Седумнаесет години работа, 70 тони бронза и коњ што завршил како глина
Лодовико Сфорца, војводата од Милано, во 1482 година нарачал грандиозен коњички споменик во чест на својот татко Франческо. Висината требало да надмине седум метри, а масата на потребната бронза изнесувала околу седумдесет тони. Леонардо со години детално ја проучувал анатомијата на коњите, нацртал стотици скици, измислил сопствен систем за леење на делови — и за цели седумнаесет години успеал да изгради само глинен модел во природна големина. Бронзата подготвена за статуата војводата на крајот ја пренаменил за топови поради воените судири. Глинениот џин го уништиле француските војници. Сепак, неговиот технички концепт бил целосно остварлив: во 1999 година, според зачуваните скици на Леонардо, во САД конечно била излеана и поставена огромна бронзена скулптура.
Анонимно писмо од 9 април 1476 година го тргнало од јавниот живот
Во кутијата за анонимни пријави во Фиренца било пуштено писмо со сериозно обвинение. Дваесет и четиригодишниот Леонардо и уште тројца мажи биле обвинети за содомија со седумнаесетгодишниот Јакопо Салтарели. Во тогашна Фиренца, за такво дело казната можела да биде дури и палење на клада. Случајот набрзо бил отфрлен поради недостиг на докази и сведоци, но настанот оставил длабока трага врз него. Леонардо по ова исчезнал од јавниот живот на Фиренца речиси две години, поминувајќи низ тешка внатрешна криза. Кога повторно се појавил, започнал сосема нов и независен творечки пат.
Со последните пари купувал кафези и ги отворал пред продавачите
Флорентинските пазари во 15 век тргувале не само со ткаенини и зачини, туку и со диви птици песнопојки затворени во кафези. Според записите на неговите современици, Леонардо редовно доаѓал на пазарот, купувал заробени птици со последните пари, а потоа веднаш ја отворал вратичката и ги пуштал на слобода, набљудувајќи ги како летаат кон небото. Тој воопшто не јадел месо поради длабока одбивност кон убивањето на живи суштества. Патеписецот Андреа Корсали во 1515 година во писмо до Џулијано Медичи го споредил животниот стил на Леонардо со индиски филозофи кои не јадат ништо во што тече крв, покажувајќи невиден степен на емпатија кон живиот свет.
Четири века пред дендрохронологијата, тој ги читал годините во прстените на дрвото
Ботаниката го фасцинирала Леонардо речиси подеднакво како и анатомијата. Гледајќи ги стеблата на пресечените дрвја, тој ја забележал врската помеѓу дебелината на годишните прстени и климатските услови на секоја поединечна година. Влажното и топло лето дава широк прстен, додека сушата создава тесен прстен. Тоа го сфатил четири века пред дендрохронологијата да стане официјална наука. Оваа логика веднаш ја поврзал и со човечкото тело: „Круговите на пресекот на дрвото го покажуваат бројот на неговите години, а нивната дебелина открива кои години биле сушни, а кои влажни. Истото се случува и во човечкиот организам“, запишал Леонардо, покажувајќи дека сè во универзумот е нераскинливо поврзано.