„Лек“ што ја намалува смртноста од рак за 37 проценти, а е бесплатен, научниците конечно го докажаа
Со децении лекарите им велат на пациентите со рак: „Бидете физички активни, тоа е добро за вас.“ Но тоа беше повеќе совет отколку терапија. Знаевме дека луѓето што вежбаат подобро преживуваат, но не знаевме дали вежбањето е причината. Можеби тие луѓе едноставно и онака биле поздрави. Во јуни 2025 година тоа се промени. Престижното медицинско списание New England Journal of Medicine ги објави резултатите од студијата CHALLENGE. Истиот месец таа беше претставена на најголемиот светски онколошки конгрес, ASCO, како една од најважните студии на годината. Заклучокот е едноставен: вежбањето не е само добар совет, туку терапија што го продолжува животот.
In This Article:
- 889 пациенти од 55 болници влегле во студија што траела околу 15 години
- Едната група добила тренер, другата само болнички брошури
- По 8 години, 90 проценти од тие што вежбале биле живи
- Ова е првото големо рандомизирано испитување што го става вежбањето рамо до рамо со терапија
- Прво полека, особено по операција и кај пациенти со ризик
- Сакате да дознаете повеќе?
889 пациенти од 55 болници влегле во студија што траела околу 15 години
Во студијата учествуваа пациенти со рак на дебелото црево, главно во Канада и Австралија. Првиот пациент е вклучен во 2009 година, а истражувањето го водеа канадските истражувачи Кери Корнеја од Универзитетот во Алберта и Кристофер Бут од Универзитетот Квинс. Сите пациенти беа во иста ситуација: им беше отстранет туморот со операција, ја завршија хемотерапијата пред 2 до 6 месеци, имаа рак во стадиум III или ризичен стадиум II, што значи дека постои значаен ризик ракот да се врати. Просечната возраст беше 62 години, а речиси половина беа жени.
Едната група добила тренер, другата само болнички брошури
Пациентите беа поделени со ждрепка, како фрлање паричка, во две групи. Ова е клучниот дел. Бидејќи распределбата е случајна, двете групи се исти по сè, освен по едно нешто: вежбањето. Ако една група подобро преживее, тоа може да се припише само на вежбањето. Првата група, 445 луѓе, доби тригодишна програма со личен тренер, физиотерапевт или кинезиолог. Целта беше скромна: околу 3 до 4 часа брзо одење неделно, на пример 45 до 60 минути, 3 до 4 пати неделно. Секој можеше сам да избере активност: одење, велосипед, пливање. Во првата година имаа средба со тренерот на секои две недели, а потоа еднаш месечно. Втората група, 444 луѓе, доби само брошури со совети за здрава исхрана и физичка активност, како што е вообичаено во болниците. Двете групи имаа иста стандардна медицинска контрола.
По 8 години, 90 проценти од тие што вежбале биле живи
Пациентите беа следени во просек скоро 8 години. Ракот се враќал поретко. По 5 години, без рак беа 80 проценти од тие што вежбаа и 74 проценти од тие што добија само брошури. Ризикот ракот да се врати или да се појави нов рак беше 28 проценти помал. Повеќе луѓе останале живи. По 8 години, живи беа 90 проценти од тие што вежбаа и 83 проценти од другата група. Ризикот од смрт беше 37 проценти помал. Едноставно кажано: на секои 100 пациенти што вежбаат, околу 7 повеќе се живи по 8 години. Тоа значи дека е доволно околу 14 луѓе да вежбаат за да се спаси еден живот. Многу лекови во онкологијата имаат послаб ефект.
Ова е првото големо рандомизирано испитување што го става вежбањето рамо до рамо со терапија
Досега постоеја само набљудувања. CHALLENGE е првата голема рандомизирана студија што покажа дека вежбањето директно го продолжува животот кај пациенти со рак. Тоа е највисокото ниво на доказ во медицината, истото што се бара за одобрување нов лек. Ефектот е споредлив со ефектот на некои хемотерапии. Разликата е што вежбањето е бесплатно, нема токсични несакани ефекти и го подобрува целото здравје. Не треба да си спортист. Целта беше брзо пешачење неколку пати неделно. Пациентите во просек присуствувале на околу две третини од планираните средби, значи не биле совршени, а ефектот сепак беше голем. Студијата ја менува и улогата на пациентот. По операцијата и хемотерапијата, многу пациенти се чувствуваат беспомошно и само чекаат на следната контрола. Оваа студија покажува дека имаат во рацете нешто моќно што можат да го прават секој ден. Научниците не го знаат целосниот механизам, но постојат неколку објаснувања. Вежбањето го активира имунитетот. Кај експериментални животни, при вежбање се ослободуваат адреналин и други сигнални молекули. Тие ги „будат“ NK-клетките, природните убијци на ракови клетки, и ги праќаат кон туморот. Исто така, го намалува инсулинот и хормоните на раст што можат да поттикнат раст на заостанати ракови клетки. Го намалува хроничното воспаление и масното ткиво околу органите, кое произведува воспалителни материи. Дури и по успешна операција, во телото може да останат невидливи микроскопски ракови клетки. Вежбањето создава средина во која тие потешко преживуваат.
Прво полека, особено по операција и кај пациенти со ризик
Студијата е за рак на дебелото црево. За рак на дојка и простата постојат многу набљудувања со сличен заклучок, но за нив сè уште нема ваква рандомизирана студија. Се почнува постепено. Во групата што вежбаше, болките и повредите на мускулите и зглобовите беа почести, 18,5 проценти наспроти 11,5 проценти. Затоа е корисно да се почне полека, идеално со стручно водство. Непосредно по операција, првите недели се само за одење. Пациенти со метастази во коските, тешка анемија или други состојби треба да се договорат со својот лекар за видот и интензитетот на вежбањето. Вежбањето не ја заменува терапијата. Учесниците во студијата прво ја завршија целосната стандардна терапија. Вежбањето беше дополнително, и токму затоа им ги спаси животите. Ако вежбањето беше таблета, ќе беше вест на сите насловни страници, а секој пациент ќе ја добиваше на рецепт. Оваа студија покажува дека една од најсилните мерки по третманот на рак не се купува во аптека. Се „зема“ со патики, неколку пати неделно. Извор: Courneya KS, Vardy JL, O'Callaghan CJ et al. Structured Exercise after Adjuvant Chemotherapy for Colon Cancer. New England Journal of Medicine, 2025.
Сакате да дознаете повеќе?
Вежбањето е само еден дел од она што науката денес го знае за тоа како секој пациент може активно да учествува во своето лекување. На cancer.mk се собрани и на разбирлив јазик објаснети научни студии за исхраната, постот, имунитетот, животниот стил и природните соединенија кај ракот. За секоја тема е наведено колку се силни доказите и се дадени изворите. Ако вие или некој ваш близок минувате низ оваа борба, таму ќе најдете информации што може да бидат клучни за вашата борба со ракот. Прочитај повеќе на cancer.mk