Корупцијата во Македонија никогаш нема да запре, затоа што не се корумпирани само елитите, туку и голем дел од обичните граѓани
Билјана Ивановска е можеби единствената личност во Македонија која може да зборува за корупцијата без реторика. Пет години, од 2019 до 2024, ја водеше Државната комисија за спречување на корупција. Пред тоа, работеше како самостојна ревизорка во Државниот завод за ревизија. Не е теоретичар, туку практичар која знае каде и зошто системот не сака да функционира. Во своите последни медиумски настапи, нејзините пораки не се пријатни ни за власта, ни за опозицијата, ни за граѓаните.
In This Article:
- Доказите за корупција постојат, но изостанува волјата да се постапи
- Обвинителите под притисок од власт, а институциите не функционираат
- Пожарот во Пулс беше предвидлив и најавен, институциите не реагираа
- Работата на независните институции не се почитува
- Корупцијата секогаш бара двајца, а вториот е често обичен граѓанин
- Властa е огледало на колективната свест, одговорноста е и наша
Доказите за корупција постојат, но изостанува волјата да се постапи
Кога американскиот Стејт Департмент ги стави македонските имиња на Магнитски листата, амбасадорката јавно потенцираше дека тие се таму поради докази добиени од домашни институции. Ивановска е запознаена за кои случаи се работи. Многу од нив поминале низ ДКСК, биле доставени до обвинителство, но биле одбиени или заглавени. „Ако некој не е обработен кај нас, не значи дека нема докази. Значи дека некој одлучил да не ги прибави."
Обвинителите под притисок од власт, а институциите не функционираат
36% од обвинителите во анонимна анализа со ОБСЕ признале дека трпат притисоци од извршната власт, а 29% од политички партии. Ова не се претпоставки на Ивановска, туку тоа што го изјавиле обвинителите за себе.
Пожарот во Пулс беше предвидлив и најавен, институциите не реагираа
Катастрофата во март 2024 не ја изненади Ивановска. ДКСК имаше анализа за скопски ноќни клубови со инспекциски записници за затворања што не беа реализирани. Наодите беа објавени на јавна седница, препораките испратени до институциите. Никој не реагираше. „Зарем треба да изгори некој, па после да имаме вонредни контроли? Зошто имаме вонредни контроли? Затоа што немаме редовни." Година подоцна, има само забрана за пиротехника. Измените на законите се заглавени во процедура.
Работата на независните институции не се почитува
Ивановска отворено вели: нема почитување. ДКСК доставува предмети до обвинителство, но обвинителството почнува од нула, наместо да ги искористи веќе прибраните докази. Случајот за Holiday Inn падна по пет години поради вештачки наод. "Корупција вриштеше таму. А вештиот наод кажа дека е во ред." Прикажувањето наодите за Трансмет не предизвика интерес за дообјаснување, туку лутина во обвинителството. Независните институции постојат, но наодите им се третираат како пречка, не како поддршка.
Корупцијата секогаш бара двајца, а вториот е често обичен граѓанин
Ивановска директно се обраќа кон сите нас: „Корупцијата не може сам човек да ја прави. Мора некој од другата страна да му даде или да му понуди." Лиценца за угостителство се купува за 15-30 илјади денари. Тротоарите по Боемска се зафатени поради поткуп, документи се вадат побрзо затоа што некој платил за тоа, инспекторот ја заобиколува работата поради подмитување. Секој пат кога некој платил, некој примил. И тој вториот не е политичар или елита, туку обичен службеник. "Секој ако се најде во ситуација да биде во таква околност, може да каже стоп, не."
Властa е огледало на колективната свест, одговорноста е и наша
Ивановска не ги ослободува институциите, но ниту граѓаните. „Властта е огледало на колективната свест. Ако сакаме нешто да менуваме, треба да почнеме од свеста." Не е важно само кој владее, туку каква свест го поставила и го толерира. 170 жртви во катастрофи последниве години: Дурмотурс, Ласкарци, Модуларна, Кочани, Holiday Inn, Пулс. Сите имале предупредувања, извештаи, препораки што завршиле во фиока. „Тоа е повик за будење. Самоубиството на мајката не значи повик за будење?" Системот нема да се промени сам, ниту од херој одозгора. Ќе се смени кога доволно луѓе ќе почнат да кажуваат не таму каде кажуваат да. Тоа е едноставно, а исклучително тешко.
