Кај Дебар е пронајдена чаша со стаклена мрежа какви што во светот има само десетина
Пред околу седумнаесет векови, без електрични машини, компјутери и современи индустриски технологии, римските мајстори создавале стакло со неверојатна прецизност. Еден таков предмет е дијатретата од Таранеш: стаклен пехар обвиен со ажурна мрежа, ситни декоративни детали и букви изработени од стакло. Неговото зачувување до денес е вистинска реткост, а фактот дека е откриен во Македонија го прави едно од најисклучителните антички стаклени дела пронајдени на нашата територија.
In This Article:
- Милан Ивановски во 1982 година го отвори гробот што ја криел дијатретата од Таранеш
- Малахитно зелена мрежа, стаклени букви и шестлисна розета на еден пехар
- Археолозите од Скопје ја вбројуваат меѓу приближно десетина зачувани дијатрети
- Во Будимпешта заминаа предмети од гробницата, но не и најкревкиот примерок
- Едно мало стаклено дело кажува повеќе од голем споменик
Милан Ивановски во 1982 година го отвори гробот што ја криел дијатретата од Таранеш
При археолошки истражувања на локалитетот Таранеш, кај селото Селокуќи во Дебарско, бил откриен богат доцноримски гроб. Во него имало вредни предмети што сведочат за високата општествена положба на погребаната личност: златна фибула, односно украсна игла за прицврстување облека, сребрени садови, стаклени предмети и други вредни прилози. Но еден предмет се издвојувал од сите останати. Стаклената чаша дијатрета потекнува од IV век од нашата ера, од времето кога овие простори биле дел од Римската Империја, и претставува ремек-дело на античката стакларска уметност.
Малахитно зелена мрежа, стаклени букви и шестлисна розета на еден пехар
На прв поглед изгледа како необична украсена чаша. Но погледот одблиску открива зошто овој предмет е толку редок. Основното тело е изработено од белузлаво проѕирно стакло. Околу долниот дел се протега декоративна стаклена конструкција, додека горниот дел носи сложени украси. Основата е внимателно оформена, а секој дел барал исклучителна точност при обработката. Тоа не е шара насликана врз површина. Станува збор за ажурни елементи изведени во стакло, техника што дијатретите ги поставува меѓу врвните достигнувања на стакларството во доцната Римска Империја. Замислете колкаво знаење, умешност и трпение биле потребни за создавање на ваков кршлив предмет пред околу 1.700 години.
Археолозите од Скопје ја вбројуваат меѓу приближно десетина зачувани дијатрети
Според податоците што ги пренесуваат археолозите од Археолошкиот музеј во Скопје, во светот се познати само мал број добро сочувани примероци. Некои се пронајдени во западните, а други во источните делови на некогашната Римска Империја. Дијатретата од Таранеш е единствениот познат примерок од овој тип откриен на територијата на Македонија. Ваквите луксузни предмети најчесто им припаѓале на припадниците на највисоките општествени слоеви и се верува дека се користеле при свечени прилики за пиење вино. Скапоцените прилози од истиот гроб водат кон заклучок дека покојникот имал исклучително висок статус во тогашното општество. Сепак, точната работилница каде што била изработена чашата се уште не е утврдена со сигурност.
Во Будимпешта заминаа предмети од гробницата, но не и најкревкиот примерок
Во 2026 година, дел од предметите од гробницата во Таранеш беа избрани за меѓународна археолошка изложба во Будимпешта, во рамките на соработката со Унгарскиот национален музеј. Дијатретата не беше вклучена поради нејзината исклучителна кршливост и ризикот од оштетување при транспорт. Дури и денес, со современа технологија за заштита и пренос, зачувувањето на овој антички предмет бара посебно внимание. Таа се чува во Археолошкиот музеј во Скопје, како едно од најзначајните дела во неговата доцноантичка збирка.
Едно мало стаклено дело кажува повеќе од голем споменик
Историјата не ја раскажуваат само огромните градови, војните и славните владетели. Понекогаш, мал и кршлив предмет може да открие колку далеку стигнало техничкото знаење на една цивилизација. Дијатретата од Таранеш е токму таков пример: стаклено ремек-дело од IV век, пронајдено кај Дебар, кое денес се вбројува меѓу најретките сочувани примероци од својот вид во целиот свет.