Kаде ја гледа иднината Кирил Христовски, младиот македонски ум што државата го награди со „инженерски прстен“
Повеќето луѓе кога слушаат „хемија“, помислуваат на формули на табла, непријатни мириси и предмет што мора да се учи на памет. Кирил Христовски ја има истата таа слика – но од спротивната страна. За него, хемијата е занает, инженерски пристап и патека што води до најтешките борби: медицината, болестите и молекулите што го водат животот. Тој дипломира на применета хемија на Природно-математичкиот факултет и како најдобро дипломиран студент ја добива престижната награда „Инженерски прстен“, што повеќе од 20 години се доделува на најуспешните инженери. За него тоа не е само медал за суета, туку печат дека нечиј труд е забележан и вреден.
In This Article:
- Инженерскиот прстен е печат за труд и искреност, а не само трофеј
- Љубовта кон хемијата не започнала „на прв поглед“ туку преку предизвик и неочекуван успех
- Инженерскиот прстен како симбол: инженерството е движечка сила, а хемијата бара големи вложувања
- Практиката не може да се научи на интернет – хемијата бара вистински лаборатории и инструменти
- Како ги мотивира студентите: најважно е да се знае „зошто“ се учи нешто
- Најголемата инспирација: каде хемијата директно се сретнува со медицината и животот
- 2D спектроскопија – алатка со која сложените податоци стануваат корисни резултати
- Вештачка интелигенција – неопходна соработка помеѓу хемичарите и програмерите
- Планови за наредните пет години: објавување на прв научен труд и стекнување научна рутина
- Последна порака: љубопитноста и љубовта кон науката се клучот за напредок на општеството
Инженерскиот прстен е печат за труд и искреност, а не само трофеј
„Инженерски прстен е признание што веќе повеќе од 20 години се доделува на најуспешните инженери… јас… како најдобро дипломиран студент… го добив признанието… искрено ми беше голема чест…“, вели Кирил Христовски. Конкуренцијата е огромна, не само меѓу хемичарите и биохемичарите, туку и физичарите. На крајот, прстенот е круна на периодот во кој најпрво треба да се преживее факултетот, па потоа да се помисли за вакво признание.
Љубовта кон хемијата не започнала „на прв поглед“ туку преку предизвик и неочекуван успех
Кирил не се смета за „роден научник“. Во основно многу повеќе ја сакал биологијата, а хемијата не ја разбирал. „Имав љубов кон биологијата… бидејќи ја разбирав биологијата, а хемијата не ја разбирав. Тоа беше клучната разлика.“ Сепак, првиот натпревар по хемија му донесол неочекуван успех: „На почетокот не сакав да учествувам… сметав дека хемијата не е за мене… па подолго убедување… прифатив… не очекував ништо… и ми беше навистина за неверување.“ Овој резултат му ја промени насоката и го предизвика да открие што значи да си вистински хемичар.
Инженерскиот прстен како симбол: инженерството е движечка сила, а хемијата бара големи вложувања
Кирил целосно се согласува дека „инженерите се двигатели на светот“, но без романтика. Македонија има нужда од повеќе инженери, особено во хемија и физика, бидејќи хемијата е многу скапа. Опремата може да достигне цена од 500.000 евра, плус одржување, резервни делови и хемикалии. Науката не носи секогаш брз профит, но држава без инженери и научници далеку стигнува само како пазар на туѓи производи.
Практиката не може да се научи на интернет – хемијата бара вистински лаборатории и инструменти
Денес пристапот до информации е огромен, но Кирил е јасен: „На интернет не можеш да направиш лабораториска практика.“ Хемијата без практика е како медицина без пациенти. Затоа тој инсистира на модерни лаборатории и инструменти. Лабораториите на Институтот за хемија се стари и без суштинска обновување, а без нови услови талентот се троши на преживување наместо на откритие.
Како ги мотивира студентите: најважно е да се знае „зошто“ се учи нешто
Кирил денес работи како демонстратор по физичка хемија. Вели дека неговата најважна задача е секогаш да им го објасни на студентите „зошто“ се учат одредени содржини, зошто се важни и каде се применуваат во реалниот свет. Некои формули и методи, колку и да се совршени на хартија, во практика се користат во поедноставени форми бидејќи така се полесни за анализирање на компјутер. Науката најчесто е практична, а не само елегантна.
Најголемата инспирација: каде хемијата директно се сретнува со медицината и животот
Во делот за иднината, Кирил открива две линии: научно-истражувачка работа (што е потреба за државата) и желба да се направи македонски производ во хемиската индустрија со колеги. Најсилна му е желбата да работи во областа каде хемијата ја допира медицината, особено истражувањето на протеини – клучни и сложени молекули за човечкото тело. Објаснува дека ако се разберат нивните механизми може поумно да се таргетираат болестите како канцер, автоимуни и инфективни болести. "Секој медицински случај е резултат на хемиска реакција. Ако можеш да ја контролираш реакцијата, можеш да влијаеш на процесот."
2D спектроскопија – алатка со која сложените податоци стануваат корисни резултати
Моментално Кирил работи на 2D спектроскопија – аналитичка техника што овозможува да се „види повеќе од тоа што го гледаш“. Податоците самите по себе се хаотични, но со овој пристап тие се средуваат и може да се извлече суштината и да се стигне до научен заклучок.
Вештачка интелигенција – неопходна соработка помеѓу хемичарите и програмерите
Вештачката интелигенција за Кирил не е ниту романтизирана, ниту демонизирана. Тој и колегите веќе користат алатки како ChatGPT за побрзо пристапување до научни статии, но активна примена во хемијата бара програмерски вештини. Тој гледа дека иднината е во тимска работа меѓу хемичари и програмери, како што во минатото соработка имале математичарите и физичарите.
Планови за наредните пет години: објавување на прв научен труд и стекнување научна рутина
Кога мисли на иднината, Кирил сака по пет години зад себе да има реализирани проекти и објавен прв научен труд. Тој вели дека се потребни пет до десет години за да се стекне рутина во научната работа, а потоа се отвораат и патеките кон индустрија, инженерски дизајн и стартапи. Прво треба да се докаже во науката; потоа може да се шири кон нови полиња.
Последна порака: љубопитноста и љубовта кон науката се клучот за напредок на општеството
Кирил завршува без патетика, туку со мотив што го движи: љубопитноста. Науката носи чувство на откритие – да се застане на границата меѓу познатото и непознатото и да се менува општеството. Многу концепти постоеле на хартија пред да го променат светот. Затоа неговата порака е: „Сакајте ја науката, интересирајте се за науката…“. Ако една генерација ја сака науката, следната повеќе нема да бара лаборатории – туку ќе ги гради.
