Jedno kluczowe działanie, które może obniżyć ryzyko otępienia
W organizmie panuje 24-godzinna rytmika, znana jako rytm okołodobowy, która cicho koordynuje, kiedy śpimy, budzimy się, jemy i regenerujemy. Ten wewnętrzny układ czasowy pomaga utrzymać pracę narządów i hormonów w synchronizacji. Gdy zostaje zaburzony, skutki mogą wykraczać poza kiepski sen, a rosnące dowody sugerują konsekwencje dla długoterminowego zdrowia mózgu. Duże badanie z 2025 roku obejmujące ponad 2000 osób o średniej wieku 79 lat wykazało, że ci, którzy mają silny rytm okołodobowy, mieli prawie o połowę mniejsze ryzyko rozwoju otępienia. Rytmy okołodobowe regulują codzienne procesy, w tym czas snu, uwalnianie hormonów, tętno i temperaturę ciała. Powiązane: Alzheimer może przejąć zegary komórkowe, sugerując nowe terapie.
In This Article:
- Wynik badania z 2025 roku: silny rytm dobowy wiąże się z mniejszym ryzykiem otępienia
- Dlaczego zaburzenia rytmu okołodobowego idą w parze z zaburzeniami snu
- Czy bezdech senny samodzielnie zwiększa ryzyko otępienia
- Inne mechanizmy łączące rytm z otępieniem
- Lancet o zapobieganiu otępieniu a sen i długość snu
- Co możesz zrobić już dziś
- Podsumowanie i źródła
Wynik badania z 2025 roku: silny rytm dobowy wiąże się z mniejszym ryzykiem otępienia
Przez ponad trzy lata śledzono ponad 2 000 uczestników o średniej wieku 79 lat. U osób z nieregularnym zegarem sercowym 7% rozwinęło otępienie, mierzone za pomocą monitorów tętna, w porównaniu z 10% wśród tych, których rytmy były bardziej regularne.
Dlaczego zaburzenia rytmu okołodobowego idą w parze z zaburzeniami snu
Zakłócenia rytmu dobowego często idą w parze z kiepskim snem. Przez dekady podejrzewano, że słaby sen przyczynia się do otępienia i chorób serca, które współdzielą wiele wspólnych czynników ryzyka. W badaniu z 2025 roku uwzględniono również stan układu krążenia i wysokie ciśnienie krwi, które często wiążą się z zaburzeniami snu. Bezdech senny, jednak, nie został uwzględniony w analizie.
Czy bezdech senny samodzielnie zwiększa ryzyko otępienia
Bezdech senny, powszechny stan polegający na powtarzających się przerwach w oddychaniu podczas snu, ogranicza dopływ tlenu do mózgu i podnosi ciśnienie krwi. Jego związek z otępieniem pozostaje przedmiotem debat, głównie dlatego, że bezdech senny częściej występuje u osób, które mają już ustalone czynniki ryzyka otępienia, takie jak otyłość, cukrzyca, palenie i nadużywanie alkoholu. Nakładające się czynniki utrudniają ustalenie, czy bezdech senny sam w sobie zwiększa ryzyko otępienia, czy raczej odzwierciedla szerszą podatność metaboliczną i sercowo-naczyniową.
Inne mechanizmy łączące rytm z otępieniem
Przegląd sugeruje, że mechanizmy obejmują układ odpornościowy, który jest wpływany przez rytmy okołodobowe, sen i odgrywa rolę w chorobach serca oraz neurodegeneracji. Inną teorią jest to, że sen wspiera usuwanie toksyn z mózgu, w tym amyloidowych plątek charakterystycznych dla choroby Alzheimera, poprzez system oczyszczania, który wydaje się być bardziej aktywny podczas snu. Teorie te są szeroko dyskutowane, a dowody są mieszane. Niektóre badania na zwierzętach, w tym myszy, pokazują obniżone, a nie podwyższone tempo oczyszczania toksyn podczas snu. Wyniki zwierząt należy interpretować ostrożnie, ponieważ sen myszy różni się od ludzkiego, zwłaszcza w podeszłym wieku.
Lancet o zapobieganiu otępieniu a sen i długość snu
Aktualizacja Lancet Commission on Dementia Prevention stwierdza, że spanie dłużej lub krócej niż przeciętnie nie jest prawdopodobnie prawdziwym niezależnym czynnikiem ryzyka otępienia. Dowody z rzeczywistego świata dotyczące zaburzeń snu nie wyraźnie wskazują, że długość snu jest głównym motorem ryzyka. Chociaż praca zmianowa wiąże się z wyższym ryzykiem otępienia, badania nie wykazują jednoznacznie większego ryzyka wśród pracowników nocnych w porównaniu z pracownikami dziennymi. Gdyby zaburzenia snu były odpowiedzialne za ryzyko, nocne zmiany miałyby wyższy poziom ryzyka. Sugeruje się więc, że circadian disruption może mieć znaczenie niezależnie od długości snu. Jednak praca zmianowa wiąże się również z niezdrowymi wzorcami stylu życia, w tym gorszą dietą, paleniem, nadużywaniem alkoholu i niestabilną aktywnością fizyczną. Autorzy Lancet twierdzą także, że jeśli amyloidowy szlam (usuwanie) zachodzi u ludzi, najprawdopodobniej dzieje się to w pierwszych dwóch godzinach snu, gdy dominuje głęboki sen. Sen głęboki jest więc zwykle obecny nawet wtedy, gdy całkowita długość snu spada poniżej siedmiu godzin. Fragmentaryczny sen i zaburzone rytmy biologiczne mogą być wczesnymi konsekwencjami zmian mózgu związanych z otępieniem, a nie ich przyczyną.
Co możesz zrobić już dziś
Czy powinno się zatem ograniczać sen w zapobieganiu otępieniu? Lancet doradza, by nie ograniczać snu. Dane dotyczące długiego snu nie potwierdzają samodzielnego ryzyka. Ostatnie próby przetestowały spersonalizowany program łączący ekspozycję na światło, planowanie snu, aktywność w dzień i wsparcie opiekunów, aby poprawić sen u osób z otępieniem. Po ośmiu miesiącach sen poprawił się w grupie interwencyjnej, chociaż podobna poprawa wystąpiła także w grupie opieki zwykłej. Ogólne efekty były małe lub umiarkowane i nie zaobserwowano poprawy w zachowaniach związanych z otępieniem ani w ogólnym zdrowiu. Podejścia te mogą wspierać rutynę dla opiekunów, ale ich wpływ na samych ludzi z otępieniem wydaje się ograniczony. Zarówno ostre, jak i przewlekłe niedobory snu, zwłaszcza utrata snu głębokiego i snu REM, mogą upośledzać pamięć. Czy długotrwałe zaburzenia snu zwiększają ryzyko otępienia w późniejszym wieku i czy leczenie problemów ze snem może zapobiec otępieniu, pozostaje niejasne. Ponieważ poprawa snu bywa traktowana jako potencjalna strategia zapobiegania, leki stosowane w leczeniu bezsenności również wymagają krytycznej oceny. Leki uspokajające, takie jak benzodiazepiny, były powiązane ze zwiększonym ryzykiem otępienia, a także z sennością w dzień, upadkami i wypadkami. Melatonina, chociaż używana przez wielu, nie wykazała spójnych korzyści dla poprawy snu u dorosłych. Istnieją jednak oparte na dowodach metody poprawy snu i wspierania zdrowego rytmu okołodobowego. Regularne umiarkowane ćwiczenia, około 30 minut dziennie, zwłaszcza na zewnątrz i przed południem, to jeden z najskuteczniejszych sposobów ochrony przed chorobami serca i otępieniem. Więc ubierz się ciepło i idź na spacer.
Podsumowanie i źródła
Eef Hogervorst, ProfesorBiologicznejPsychologii, Loughborough University. Ten artykuł jest republished from The Conversation under a Creative Commons license. Przeczytaj oryginalny artykuł. Ten artykuł został ponownie opublikowany z The Conversation na licencji Creative Commons. Przeczytaj oryginalny artykuł.
