No Image x 0.00 + POST No Image

Ја сечеле, ја вареле и ја изгладнувале, но таа ја измамила смртта: Оваа медуза можеби ја крие тајната на подмладувањето

SHARE
20

Едно ситно морско суштество, речиси целосно проѕирно, веќе неколку децении ги тера научниците да се враќаат на истото прашање: каде навистина завршува стареењето? Станува збор за медузата Turritopsis dohrnii, во научните и популарните кругови позната како „бесмртна медуза“. Нејзината единствена животна карактеристика повторно ги разгоре дебатите за границите на стареењето и можностите за биолошко подмладување, откако неодамна привлече огромно внимание и кај пошироката јавност на социјалните мрежи.

Ја сечеле, ја вареле и ја изгладнувале, но таа ја измамила смртта: Оваа медуза можеби ја крие тајната на подмладувањето

Марија Миљета ја сечела на делови, ја изложувала на температурни шокови и ја оставала без храна

Морскиот биолог Марија Миљета од Универзитетот „Тексас А&М“ го подложувала овој организам на екстремни лабораториски услови за да ја тестира неговата отпорност. Истражувачите ја сечеле медузата на делови, ја изложувале на нагли температурни промени, па дури и на подолготрајно гладување. Сепак, ова необично суштество секој пат успевало да го избегне она што за речиси сите други живи суштества на планетата претставува сигурна смрт.

Марија Миљета ја сечела на делови, ја изложувала на температурни шокови и ја оставала без храна

За еден до три дена од желатинозна маса се појавува полип

Кога ќе се најдат под огромен физички стрес, повреди или глад, овие медузи престануваат да пливаат и паѓаат директно на морското дно. Таму нивното тело се собира и се трансформира во мала, желатинозна маса. Од неа почнува да се формира нова структура: полип, односно раната животна фаза која вообичаено се јавува на самиот почеток од животниот циклус на медузата. „Од една единствена медуза што одбива да умре, вие добивате цела нова колонија од која можат да настанат десетици нови генетски идентични медузи“, објаснува Миљета. Секоја од тие нови единки, барем теоретски, може повторно и повторно да помине низ истиот процес кога ќе се соочи со животна закана или длабока старост.

За еден до три дена од желатинозна маса се појавува полип

Целта не е луѓето да се претворат во бебиња, туку да се разбере клеточната регенерација

Токму оваа ретка биохемиска способност го привлече вниманието на молекуларните биолози и генетичарите. Денес тие се обидуваат да ги дешифрираат тајните на процесот во кој телото на медузата се враќа наназад во сопствениот животен циклус. Крајната цел на ваквите истражувања не е фантастична слика на подмладување кај луѓето, туку разбирање на механизмите што овозможуваат клетките да се обновуваат на генетско ниво.

Целта не е луѓето да се претворат во бебиња, туку да се разбере клеточната регенерација

Артем Колдобски гледа најголем дострел во регенеративната биологија

Ваквите откритија би можеле да отворат сосема нови хоризонти во медицината: од забрзано заздравување на тешки рани и обнова на оштетени ткива, па сè до третман на дегенеративни заболувања и канцер. „Сметам дека најголемиот дострел на ваквите истражувања ќе биде во областа на регенеративната биологија“, истакнува Артем Колдобски од детскиот центар „Џонс Хопкинс Кимел“. Сепак, тој предупредува дека патот до каква било клиничка примена кај луѓето е сè уште долг и сложен.

Артем Колдобски гледа најголем дострел во регенеративната биологија

Во 1992 година италијански научници заборавиле сад со примероци преку викенд

Способноста на „бесмртната медуза“ за првпат била забележана случајно. Кога научниците се вратиле во лабораторијата, наместо изумрени единки, на дното од садот пронашле млади, новоформирани полипи. Овој неочекуван феномен го привлекол вниманието на Стефано Пираино од Универзитетот во Саленто, кој веднаш започнал сеопфатни експерименти.

Во 1992 година италијански научници заборавиле сад со примероци преку викенд

Пираино открил трансдиференцијација во клетките на Turritopsis dohrnii

За време на вообичаениот ембрионален развој кај повеќето животни, специјализираните матични клетки се диференцираат во мускулни, нервни или други видови ткива. Тој процес најчесто тече исклучиво во една насока. Меѓутоа, кај ова суштество, за време на „подмладувањето“, веќе целосно развиените и специјализирани клетки ја губат својата претходна функција, се враќаат во примитивна состојба, а потоа се претвораат во сосема поинаков тип клетки. Така станува можно градење на сосема ново тело.

Пираино открил трансдиференцијација во клетките на Turritopsis dohrnii

Студијата од 2022 година најде двојно повеќе копии од гените за поправка на ДНК

Научниците го споредија генетскиот код на Turritopsis dohrnii со сродната медуза Turritopsis rubra, која нема способност за целосно подмладување. Анализата покажа дека ДНК на бесмртната медуза содржи двојно повеќе копии од гените одговорни за поправка и заштита на ДНК од оштетувања. Покрај тоа, оваа медуза има екстремно активни гени за одржување на теломерите, заштитните краеви на хромозомите кои кај луѓето и животните природно се скратуваат со секоја клеточна делба. Тоа скратување е еден од главните двигатели на биолошкото стареење. Кај Turritopsis dohrnii теломерите остануваат сочувани или целосно се обновуваат за време на процесот на реверзија.

Студијата од 2022 година најде двојно повеќе копии од гените за поправка на ДНК

„Враќање назад нема“ е претпоставка што оваа медуза ја разнишува

„Кај многу болести денес поаѓаме од песимистичка претпоставка дека штом ќе настане клеточно оштетување, враќање назад нема. Медузата ни покажува дека природата веќе пронашла пат клетките да се репрограмираат. Нема ние луѓето повторно да се собереме во ембрион и да почнеме од почеток, но разбирањето на овој механизам ќе ни овозможи да поправаме органи кои до вчера сметавме дека се неповратно изгубени“, заклучуваат истражувачите. Токму затоа ова суштество не е само биолошка необичност. За науката, тоа е жив доказ дека клеточната судбина понекогаш може да се препише.

„Враќање назад нема“ е претпоставка што оваа медуза ја разнишува

Марија Пасквал-Торнер потсетува дека повеќето завршуваат како нечиј ручек

И покрај зачудувачката способност за физиолошко подмладување, Turritopsis dohrnii не е имуна на суровите закони на природата. Во отворените мориња и океани, овие ситни медузи се постојан плен за рибите, желките и поголемите видови медузи. Исто така, тие можат да подлегнат на бактериски или габични инфекции пред воопшто да успеат да се спуштат на морското дно и да го започнат својот регенеративен процес. Како што истакнува Марија Пасквал-Торнер од Институтот за морски науки во Шпанија: „Иако има способност за подмладување и теоретски не мора да умре од старост, во природното живеалиште повеќето единки на крајот сепак завршуваат како нечиј ручек. Ова суштество нè потсетува дека животот и смртта се нераскинливо поврзани, но истовремено ни дава бесценет увид во тајните на биолошката пластичност.“

Марија Пасквал-Торнер потсетува дека повеќето завршуваат како нечиј ручек

-->