Германскиот устав има едно правило старо 108 години: „Во недела не се работи“. Сега размислуваат да го укинат.
Во Германија повторно се отвори дебатата за укинување на повеќе од 100 години старата забрана за редовна работа на продавниците во недела, како дел од мерките за поттикнување на потрошувачката и економскиот раст. Трговските здруженија сметаат дека сегашните ограничувања се застарени и бараат поголема флексибилност, наведувајќи дека дел од малите продавници не можат да опстанат без неделниот промет. Но ова правило не почнало како напад врз трговците. Неговата историја води кон време кога работниците речиси немале загарантиран слободен ден.
In This Article:
- 10–12 часа дневно, шест или седум дена во неделата
- Работничките движења и црквите притиснале неделата да остане ден за семејство и богослужба
- Во 1949 година неделниот одмор станал уставно начело
- Судовите денес ја штитат и социјалната функција на заедничкиот ден за одмор
- Економскиот интерес сам по себе не е доволна причина
- Словенија од 2020 година има своја неделна забрана и засега не ја менува
- Бензински пумпи, мали продавници со сопственик зад пултот и истото прашање за либерализација
10–12 часа дневно, шест или седум дена во неделата
На почетокот на 20 век, во Германија, како и во многу други европски земји, било вообичаено работата да трае речиси без прекин низ целата седмица. Работниците во фабриките, рудниците и продавниците често немале право на редовен одмор. Токму од таа реалност произлегла потребата неделата да стане заштитен ден, а не само прашање на навика или традиција.
Работничките движења и црквите притиснале неделата да остане ден за семејство и богослужба
Кон крајот на 19 и почетокот на 20 век почнале да се засилуваат барањата од работничките движења и синдикатите за подобри услови за работа. Во исто време, и христијанските цркви инсистирале неделата да остане ден за богослужба и семеен живот. Под тој притисок, Германија постепено вовела правила според кои неделата станува задолжителен ден за одмор, а продавниците и голем дел од бизнисите морале да останат затворени. Една од клучните пресвртници бил Законот за затворање на продавниците, Ladenschlussgesetz, чии корени се во законските решенија од почетокот на минатиот век, а подоцна бил повеќепати менуван.
Во 1949 година неделниот одмор станал уставно начело
Најважната промена дошла со донесувањето на германскиот Основен закон, Grundgesetz, односно Уставот. Наместо неделниот одмор да биде само обичен закон што секоја влада може лесно да го смени, Германија го издигнала на уставно ниво. Членот 140 од Основниот закон ја презема одредбата од Вајмарскиот устав, која гласи: „Неделите и државните празници остануваат денови на одмор од работа и духовно издигнување.“ Ова значи дека државата има уставна обврска да обезбеди барем еден ден во неделата кога поголемиот дел од населението нема да работи.
Судовите денес ја штитат и социјалната функција на заедничкиот ден за одмор
Многумина мислат дека ова правило е донесено од религиозни причини, но денес германските судови го толкуваат многу пошироко. Неделата се смета за ден кога луѓето треба да имаат можност: • да бидат со семејството; • да се одморат; • да учествуваат во спортски, културни и општествени активности; • да не бидат под постојан економски притисок. Затоа германскиот Устав не ја штити само верската традиција, туку и заедничкиот ритам на живот во општеството.
Економскиот интерес сам по себе не е доволна причина
Токму поради уставната заштита е тешко правилото да се смени преку едноставна политичка одлука. Ако владата утре одлучи сите продавници да работат секоја недела, голема е веројатноста таквата одлука да биде оспорена пред германскиот Уставен суд. Судот веќе во повеќе наврати пресудил дека економскиот интерес сам по себе не е доволна причина за укинување на неделниот одмор. Затоа сегашната дебата не се води околу тоа дали целосно да се укине забраната, туку дали да се воведат повеќе исклучоци. Меѓу можните решенија се продавниците да можат да работат одреден број недели во годината, во туристички места или во периоди кога има поголема потрошувачка.
Словенија од 2020 година има своја неделна забрана и засега не ја менува
Расправата во Германија предизвика реакции и во Словенија, каде што важи забрана за работа на продавниците во недела, со ограничени исклучоци. Од Министерството за економија порачаа дека засега не се планираат законски измени. Словенечкиот Синдикат на работниците во трговијата остро се спротивставува на евентуално повторно воведување на неделна работа, истакнувајќи дека работниците повеќе го ценат слободното време отколку дополнителната заработка и предупредувајќи на недостиг од кадар и преоптовареност на вработените.
Бензински пумпи, мали продавници со сопственик зад пултот и истото прашање за либерализација
Словенија воведе речиси целосна забрана за работа на продавниците во недела, со исклучоци како бензински пумпи, мали продавници со сопственикот зад пултот и слично. Затоа германската дебата веднаш отвори прашање дали и Словенија би можела повторно да ја либерализира трговијата. Но словенечката влада засега порача дека не планира промени, а синдикатите силно се против, со речиси истите аргументи што ги користат германските синдикати: заштита на работниците, недостиг на кадар и право на неделен одмор.