Древното писмо од Велигденскиот Остров ги изненади научниците во САД
Човештвото денес речиси го освоило секое катче на планетата, но тој пат траел десетици илјади години. Еден од последните предели до кои стигнала цивилизацијата бил островот Рапа-Нуи, во југоисточниот дел на Тихиот Океан. Локалните жители стигнале до неговите брегови меѓу 1150 и 1280 година од нашата ера и живееле во целосна изолација до доаѓањето на холандскиот морепловец Јакоб Рогевен во 1722 година. Островот се наоѓа на 3.800 километри од брегот на Чиле, кое ги презело овие територии во 1888 година, пишува Popular Mechanics.
In This Article:
Во 1864 година Европа првпат ги забележала дрвените табли со ронгоронго
Токму Европејците први обрнале внимание на чудните дрвени табли со резбани симболи. Ова тридимензионално писмо користи сложен систем од пиктограми. Проблемот бил во тоа што за него првпат се зборувало дури во 1864 година, речиси век и половина по контактот со Западот. Оттогаш историчарите ја решаваат лингвистичката загатка: дали жителите на Рапа-Нуи самите го создале своето писмо или само ја презеле идејата од дојденците?
Една табла е направена од дрво исечено меѓу 1493 и 1509 година
Ново истражување под водство на археологот и лингвист Силвија Ферара од Универзитетот во Болоња, Италија, објавено во Scientific Reports во 2024 година, им даде сериозен аргумент на оние што сметаат дека локалната култура се развивала независно. Со радиојаглеродна анализа на дрвото, тимот ја утврдил староста на четири зачувани артефакти. Еден од нив бил изработен од дрво исечено приближно во периодот 1493–1509 година. Тоа е најмалку два века пред првите бродови да се појават на хоризонтот на островот. И самата структура на знаците оди во прилог на оваа теорија. Ронгоронго функционира сосема поинаку од секој познат систем на писмо од тоа време, што ја исклучува можноста за директно преземање на механизмите на алфавитот.
Радиојаглеродната анализа кажува кога умрело дрвото, не кога била врежана пораката
Сепак, работите не се целосно јасни. Радиојаглеродниот метод ја покажува само датата на загинување на дрвото, а не моментот кога биле нанесени резбите. Иако за толку сложена работа тешко дека некој би зел гнило дрво старо цел век. Главната слабост е во статистиката: употреблива се покажала само една табла од четири. Останатите примероци биле помлади и веќе припаѓале на колонијалната епоха. За конечно да се одговори на ова прашање, научниците треба да стигнат до преостанатите 23 предмети со ронгоронго познати на науката. Во моментов тие се расфрлани низ приватни колекции и музеи во Европа, САД и Русија, па договор за нивна анализа е исклучително тежок.
Само 27 дрвени предмети со кохау ронгоронго преживеале до денес
Овие предмети со натписи се нарекуваат со традиционалниот израз кохау ронгоронго. Повеќето се направени од локалното цврсто дрво торомиро. Но денес ниту еден научник не може лесно да го чита овој текст. Обидите за дешифрирање личат на составување сложувалка со врзани очи: истражувачите знаат дека знаците се читаат бустрофедонски, односно еден ред одлево надесно, следниот оддесно налево, но значењето на симболите останува тајна. Во петербуршката Кунсткамера се чуваат две вакви табли, донесени од рускиот истражувач Николај Миклухо-Маклај. Интересно е што дрвото за една од датираните табли можело да биде исечено една година пред Кристофер Колумбо да ја открие Америка, што ја прави хипотезата за предконтактното потекло на текстот хронолошки мошне уверлива.