No Image x 0.00 + POST No Image

Дракула без заби - кој бил вистинскиот историски Влад Цепеш

SHARE
0

Во средината на XV век, во Влашка се живеело и владеело на работ на нож. Малото кнежевство, сместено меѓу Карпатите и Дунав, било притиснато од две страни: моќната Османлиска империја и Унгарското кралство. Султанот барал данок, унгарскиот крал очекувал верност, а домашните бојари чекале погоден миг за да соборат владетел и да постават друг. Во таа атмосфера морал да опстане човекот што историјата и поп-културата денес го паметат како Влад Дракула. Во текот на бурниот живот трипати застанал на влашкиот престол, а во два наврата неговото владеење траело едвај неколку недели. Во тоа време било многу потешко да се задржи власта отколку да се освои.

Дракула без заби - кој бил вистинскиот историски Влад Цепеш

Дракул прво значело „Змеј“, не вампир

На почетокот, името немало никаква врска со крвопијци. Во 1431 година, таткото на идниот владетел, Влад II, станал член на христијанскиот витешки Ред на Змејот, основан за борба против османлиската инвазија. Поради тоа го добил прекарот Дракул, што на романски значи „Змеј“. Неговиот син подоцна почнале да го нарекуваат Дракула, односно „син на Змејот“. Но, во романскиот јазик зборот „drac“ со текот на времето почнал да означува и „ѓавол“. Таа двосмисленост подоцна совршено ќе им послужи на љубителите на морничави легенди. Самиот Влад III е роден околу 1430 година во Трансилванија. Детството го поминал таму и во Влашка, набљудувајќи ја дипломатијата на својот татко, кој постојано балансирал меѓу Османлиите и Унгарците. За мало кнежевство приклештено меѓу две велесили, секоја грешка во изборот на сојузник можела да значи губење на престолот, а често и на сопствената глава.

Дракул прво значело „Змеј“, не вампир

Влад и Раду биле оставени како гаранција кај султанот Мурат II

Во почетокот на 1440-тите години, Влад и неговиот помлад брат Раду биле испратени како заложници на дворот на османлискиот султан Мурат II. Тоа била вообичаена дипломатска практика во таа епоха: вазалниот владетел ветува верност, а како гаранција ги остава своите синови. Влад поминал неколку години меѓу Османлиите и одблизу го запознал начинот на кој функционирала империјата со која подоцна ќе војува. Додека бил во заложништво, во 1447 година неговиот татко и постариот брат Мирча биле брутално убиени во борбите за власт во Влашка.

Влад и Раду биле оставени како гаранција кај султанот Мурат II

Во 1456 година се вратил со помош на Јанош Хунјади

Веќе следната година, со помош на османлиски трупи, Влад накратко го презел влашкиот престол. Но, набрзо бил протеран од ривалот Владислав II. Следувале години скитање низ Молдавија и Трансилванија. Дури потоа успеал повторно да се врати на власт, овојпат со поддршка од унгарскиот војсководец Јанош Хунјади. Тоа владеење траело речиси шест години, што во тогашна Влашка било сериозен политички успех.

Во 1456 година се вратил со помош на Јанош Хунјади

Германските памфлети пишувале за 500 бојари на Велигден

Соочен со нелојално и корумпирано племство, Влад одлучил да воведе ред со сурови мерки. Бојарите честопати ковале завери и го менувале сојузништвото од ден на ден. Тој создал лојална лична гарда, им ги одзел имотите на противниците и физички се пресметал со старата аристократија. Германските памфлети тврделе дека на Велигден во 1459 година повикал 500 бојари на гозба и наредил да бидат егзекутирани. Современите историчари, сепак, проценуваат дека реалниот број на погубени советници изнесувал неколку десетици.

Германските памфлети пишувале за 500 бојари на Велигден

Брашов и Сибиу криеле претенденти за влашкиот престол

Односите со трансилванските трговски градови прераснале во вооружени судири. Бидејќи градовите им давале засолниште на луѓе што можеле да му го оспорат престолот, Влад во неколку наврати ги опустошил пограничните региони. Заробените трговци биле набиени на колци. Таа казна не била негов изум: со векови ја користеле и Османлиите и средновековните европски владетели. Но токму во негово време набивањето на кол добило масовен психолошки карактер, со цел стравот да стигне до непријателот пред војската.

Брашов и Сибиу криеле претенденти за влашкиот престол

По одбиениот данок, ја погубил османлиската делегација

Кога одбил понатаму да му плаќа данок на султанот Мехмед II Освојувачот, судирот станал неизбежен. Во зимата 1461 година Влад заробил и погубил османлиска делегација. Потоа со своите одреди го преминал замрзнатиот Дунав и опустошил голем број османлиски упоришта во северна Бугарија. Тоа веќе не било локална пресметка, туку директен предизвик кон султанот.

По одбиениот данок, ја погубил османлиската делегација

На 17 јуни 1462 година Влад го барал шаторот на Мехмед II

Во летото 1462 година, султанот лично повел огромна војска кон Влашка. Влад знаел дека на отворено поле нема доволно сила за директна битка, па применил тактика на „запалена земја“: го евакуирал населението, ги сокрил залихите со храна, ги отрул бунарите и постојано ги напаѓал османлиските извидници од заседи. Врвот на кампањата бил познатиот ноќен напад кај Трговиште. Со неколку илјади коњаници, Влад ненадејно упаднал во османлискиот логор, надевајќи се дека ќе го пронајде султанскиот шатор и ќе го ликвидира Мехмед II. Нападот предизвикал невиден хаос и тешки загуби кај Османлиите, но султанот се спасил благодарение на јаничарската гарда.

На 17 јуни 1462 година Влад го барал шаторот на Мехмед II

Пред Трговиште останале околу 1.600 до 1.700 погубени затвореници

Кога османлиската војска конечно стигнала пред престолнината, ја дочекала глетка што требало да го скрши моралот: поле со тела на луѓе набиени на колци. Византиските хроничари подоцна пишувале за претерана бројка од 20.000 жртви. Современите историски анализи покажуваат дека станувало збор за околу 1.600 до 1.700 погубени затвореници, намерно оставени како психолошко предупредување. Иако султанската војска се повлекла од Влашка, Влад ја загубил круната. Османлиите го истакнале неговиот помлад брат Раду Убавиот за нов владетел, а исцрпените влашки бојари масовно преминале на негова страна за да го запрат натамошното уништување на земјата.

Пред Трговиште останале околу 1.600 до 1.700 погубени затвореници

Матија Корвин го уапсил човекот што дошол да бара помош

Влад побегнал во Унгарија кај кралот Матија Корвин, надевајќи се дека ќе добие воена поддршка. Наместо тоа, кралот наредил веднаш да го уапсат. Обвинението било лажно: наводни тајни преговори со султанот. Така човекот што сакал повторно да се бори бил тргнат од политичката сцена и поминал повеќе од една деценија во унгарско заробеништво во Вишеград и Будим.

Матија Корвин го уапсил човекот што дошол да бара помош

Третото враќање во 1476 година траело само неколку месеци

Кога геополитичката ситуација повторно се вжештила, унгарскиот крал и молдавскиот владетел Стефан Велики одлучиле да го искористат военото искуство на Влад. Така, во 1476 година тој по третпат се вратил на влашкиот престол. Но ова последно владеење било кратко. Само неколку месеци подоцна, кон крајот на истата година, загинал во заседа во борба против политичките ривали. Точното место на неговиот гроб останува мистерија до денес.

Третото враќање во 1476 година траело само неколку месеци

Брем Стокер го нашол името „Дракула“ во Витби

Првите приказни за свирепоста на Влад се ширеле низ германските земји уште за време на неговиот живот, преку печатени летоци. Во Русија, пак, кон крајот на XV век настанала познатата „Повест за војводата Дракула“, во која тој бил опишан како безмилосен, но праведен владетел, при кого никој не смеел да украде дури ни златна чаша оставена без стража покрај селски бунар. Трансформацијата на историскиот војвода во славен вампир се случила дури четири века подоцна. Во 1890 година, ирскиот писател Брем Стокер престојувал во англискиот крајбрежен град Витби, каде што пишувал роман за вампири. Читајќи историска книга за Влашка и Молдавија, наишол на звучното име „Дракула“ и решил да го искористи за својот главен лик. Во 1897 година излегол култниот роман „Дракула“. Потоа следувале театарски адаптации и холивудски филмови, кои засекогаш го врежале ликот на трансилванскиот гроф со заби и наметка. Во реалноста, вистинскиот Влад III бил суров средновековен војвода кој се борел за гол опстанок на своето кнежевство меѓу султанот, унгарскиот крал и сопствените бојари.

Брем Стокер го нашол името „Дракула“ во Витби

-->