Десет мистериозни камени бунари во срцето на Далматинска Загора за кои никој не знае кој ги изградил ниту колку се стари
Крш, камен, сувоѕиди и шкрта вегетација: така изгледа типичниот пејзаж на Далматинска Загора, еден од најпосебните делови на Хрватска. Но, во средината на тој наизглед суров простор се крие зелена долина која како да е од некоја друга планета. Токму таму, на ливада опкружена со шума и ридови, се сместиле десет речиси правилни камени кругови исполнети со вода. Ова се бунарите Рајчица, еден од најинтересните, но и недоволно истражени локалитети на величествената Далматинска Загора.
In This Article:
Во Нишќански Гај, водата е оградена со сувоѕид и до неа се слегува по камени скали
Бунарите Рајчица се наоѓаат во пределот Нишќански Гај, недалеку од селото Ниско, на подрачјето на општината Клис. Ги сочинуваат десет бунари оградени со сувоѕиди и една поголема, заедничка локва која се користела за напојување добиток. Камените кругови помеѓу Ниско и Матас настанале со редење неправилно обработени камења без врзен материјал, со традиционална сувоѕидна техника. Оградени се со еден ред камења, а во нивните ѕидови се вградени скали со кои може да се слезе до водата. Покрај нив се гледаат и камени корита од кои се напојувал добитокот.
Римски бунари или османлиско наследство, а најстарата трага води до карта од 1829 година
Но, кој всушност ги изградил бунарите? Кога настанале? И зошто токму на тоа место? Одговор на овие прашања нема ни денес. За нивното потекло постојат различни теории и локални преданија, а една од нив вели дека потекнуваат уште од римско време. Затоа некои ги нарекуваат и римски бунари. Според друга теорија, бунарите наводно датираат од времето на османлиската власт, но ниту една од тие претпоставки не е потврдена со археолошки истражувања. Загадочно е дури и самото име на долината: ни ден-денес не е познато од каде потекнува необичниот, но звучен назив Рајчица. Најстарата позната историска трага за бунарите е пронајдена на австриската катастарска карта на селото Ниско од 1829 година.
Секое семејство знаело кој бунар е негов, а приказната вели дека Рајчица никогаш не пресушила
Иако нивното потекло е обвиено со превез на тајна, нивната намена е добро позната. Во минатото биле исклучително важни за жителите на Ниско и околните населби, кои главно се занимавале со земјоделство и сточарство. Таму се напојувал добитокот, а водата се носела и во домаќинствата, за секојдневните потреби на семејствата. Во Ниско некогаш точно се знаело кој бунар на кое семејство му припаѓа, односно на кое соседство. Тоа доволно зборува за важноста на водата и за начинот на кој се организирал животот во овој дел на Далматинска Загора. Рајчица била и место за средби. Додека возрасните доаѓале по вода или ги напојувале животните, децата таму се дружеле, а некои во овие бунари наводно научиле и да пливаат. Една од најпознатите приказни за Рајчица вели дека бунарите никогаш не пресушиле, дури ни за време на големи суши. На подрачје каде што површинската вода е ретка, десет камени бунари и голема локва во средината на зелената долина се навистина необична глетка. Нивната вредност не поминала незабележано: бунарите Рајчица во 2017 година биле прогласени за заштитено недвижно културно добро и запишани во Регистарот на културни добра на Република Хрватска. Иако на мештаните одамна им се познати, пошироката јавност долго време речиси не знаела за нив, најмногу поради нивната скриена локација и отежнатиот пристап. Но, тоа почнало да се менува по уредувањето на патот што ги поврзува Брштаново, Ниско и Матасе. Денес Рајчица привлекува љубители на природата, шетачи и фотографи, а интересна е и како дестинација за излет од Сплит и околината.
