Д-р Ранко Рајовиќ: Немојте премногу да му ги исполнувате желбите на детето. Детето мора да научи да почека
Д-р Ранко Рајовиќ, специјалист по интерна медицина и невроендокринолог, е основач на Менса Србија и автор на НТЦ системот на учење, пристап кој ги спојува медицината, невропсихологијата и педагогијата. Неговата порака е јасна и директна: Преголемата заштита, исполнување на секоја желба и користење телефон пред спиење – не се љубов, туку штета.
In This Article:
- Движењето е клучно: Живите суштества кои се мируваат немаат неврони
- Исполнувањето на секоја желба го оневозможува детето да чека и толерира фрустрација
- Недостатокот на татков авторитет го нарушува развојот на детето и ја поткопува цивилизацијата
- Учењето мора да биде игра за развој на мозокот, не само заради мекоста
- Баби и дедовци: нивното прекумерно штитење може да биде штетно за развојот на детето
- Детето мора да научи да ја носи тагата, да ги преживува емоциите и да не се плаши од грешки
- Телефони, видеоигри и социјални мрежи го нарушуваат природниот баланс на мозокот
- Телефон пред спиење го нарушува спиењето и го намалува мелатонинот кај децата и бремените жени
- Недостаток на досада, контакт со природа и прифаќање грешки: последици за психата на детето
- Децата кои ќе бидат успешни во 2050 година ќе имаат емпатија, самоспознавање и отпорност
- Трпеливост и способност за размислување се двете клучни работи кои треба да ги научи детето пред школо
Движењето е клучно: Живите суштества кои се мируваат немаат неврони
Д-р Рајовиќ започнува со биолошки факт што модерното родителство системски го игнорира: „Живите суштества кои не растат — се суштества без неврони. Кој има неврони? Оние кои се движат. А најсложениот нервен систем — имаме ние, луѓето. Па како мозокот се развива? Преку движење." Тој го нагласува значењето на движењето во развојот на децата: главата лево-десно, рацете горе-долу, вртење, туркање. Подоцна: одење, трчање, скокање. „Тоа е мојот прв совет до родителите: детето нека се движи. Ризикот од скокање, паѓање — тоа е важно. За жал, денес имаме родители и баби кои систематски го спречуваат тоа."
Исполнувањето на секоја желба го оневозможува детето да чека и толерира фрустрација
Вториот клучен совет на д-р Рајовиќ: „Не ги преполнувајте желбите на децата. Децата мора да научат да чекаат." Тој ги наведува примерите со играчки како: „Ако детето добие сè штом посака, прашање: а утре? Ако нешто не може да го добие, толеранцијата е нула, фрустрацијата е висока. Тоа не е подготовка за живот." Поклоните треба да бидат за роденден, празници – не секоја недела.
Недостатокот на татков авторитет го нарушува развојот на детето и ја поткопува цивилизацијата
Д-р Рајовиќ се повикува на италијанскиот психотерапевт Масимо Рекалкати: „Таткото го изгубил авторитетот." „Еден од најважните задачи на таткото е да го заштити детето од – уживање. Да не добива сè, да знае дека не сè е дозволено. Балансот меѓу мама и тато е основа на здрав развој. Мамата е топлина, татко е граница. Ако нема граница – нема рамнотежа."
Учењето мора да биде игра за развој на мозокот, не само заради мекоста
Д-р Рајовиќ потенцира: „Методите на учење мора да изгледаат како игра. Тоа не е педагошка мода — тоa е невронаучен пристап." Вистинското учење преку игра вклучува асоцијации, паралелни асоцијации, ментална класификација и серии, а не едноставно прашувања со подлога. „Мозокот е направен за преживување. Кога прави нешто добро — се чувствуваме среќни. Ако сè добиеш за три секунди — нема среќа."
Баби и дедовци: нивното прекумерно штитење може да биде штетно за развојот на детето
Д-р Рајовиќ признава: „Кога играм со внуците, и знам дека им е добро да скокнат – сепак им велам 'не скокај'. Ако тоа беа моите деца – нека скокаат. Зошто? Не знам. Стравот со возраста се зголемува. Со внуците сум поопрезен отколку со децата." Тој нагласува дека штитењето од бабите и дедовците може да биде поголема пречка за развојот отколку помош.
Детето мора да научи да ја носи тагата, да ги преживува емоциите и да не се плаши од грешки
Примерот со синот Данило: сакал по 10-20 кесички со сличиња дневно, добивал две, плачел, губел, добивал – тоа траело месеци. „Подобро е детето да ја почувствува тагата кога е мало, отколку да го штитиш од сè. Децата мора да имаат канал за да ги доживуваат емоциите." „Ако детето прави грешка и се смее – тоа е добро. Ако тагата ги тера да бидат малку подобра верзија на себе – тоа е исто добро. Не треба да ги учиме дека загубата е катастрофа, но ни дека победата ги прави суперхерои."
Телефони, видеоигри и социјални мрежи го нарушуваат природниот баланс на мозокот
„Кога детето го минува прв нивo на видеоигра — мозокот вели 'добро направено'. Следува допамин, серотонин, ендорфин. За десет минути — десет нивоа — десет цикли на хормони. Тоа е ненормално, тоа не е биолошко. И кога доаѓаат во реалниот свет — им е здодевно." Со социјалните мрежи е уште полошо. „Детето добива лајк кога нешто е добро направено. Но добива повеќе лајкови кога нешто е лошо направено. И тогаш детето почнува да прави глупости за да добие лајкови." Предупредува: „Родители, бидете претпазливи."
Телефон пред спиење го нарушува спиењето и го намалува мелатонинот кај децата и бремените жени
Д-р Рајовиќ појаснува: „РЕМ фазата е клучна за развојот. А неа ја погодува светлосното загадување... Детето кое гледа телефон пред спиење — му испраќа на мозокот сигнал дека почнал нов ден. РЕМ фазата е нарушена. Не знам кои ќе бидат последиците, но знаеме дека РЕМ фазата е важна за клеточниот имунитет." Советува и бремените жени да избегнуваат телефон пред спиење, зашто мелатонинот кој се лачи во темница треба да стигне до фетусот.
Недостаток на досада, контакт со природа и прифаќање грешки: последици за психата на детето
„Ако детето никогаш не се досадува— нема да развие креативност. Ако детето изгуби контакт со природата — ќе платиме висока цена. Децата денес се плашат од грешка — не за да не успеат, туку за да не се насмее некој. Деца кои постојано бараат одобрување од другите — подоцна ќе зависат од туѓите мислења."
Децата кои ќе бидат успешни во 2050 година ќе имаат емпатија, самоспознавање и отпорност
Д-р Рајовиќ: „Кои деца ќе успеат? Оние кои знаат да поврзуваат информации. Кои знаат што е важно и што не, имаат самоспознавање, можат напорно да работат и имаат емпатија – зашто компјутерите немаат чувство за другите. Учете ги децата на доброта. Обрадиќ велел: 'Учете ги децата на доброта – сè останато зависи од тоа.'"
Трпеливост и способност за размислување се двете клучни работи кои треба да ги научи детето пред школо
На крај, д-р Рајовиќ: „Трпеливост. Не можеш веднаш да добиеш сè. И да научи да размислува. Тоа се тие две работи, пред да влезе во школо." За реформата на образованието: „Не план и програма, не запаметување, туку начинот на учење да биде во склад со физиологијата. Единствен вистински мотив е: кога детето мисли дека учи – игра. Тоа е невронаучниот пристап. Тоа е единствениот начин."
