Чавушоглу во Скопје со остра критика кон ЕУ: „Бараа да го смените знамето, името, сега бараат да прифатите дека не сте Македонци"
Мевлут Чавушоглу не е човек кој зборува случајно. Речиси осум години, од 2014 до 2023, беше турски министер за надворешни работи, во период кога Турција водеше една од најсложените надворешнополитички игри на Балканот, во НАТО и кон Европската Унија. Денес е шеф на турската делегација во Парламентарното собрание на НАТО. Во Скопје пристигна не како дипломат на извршна функција, туку како говорник на конференција организирана од луѓе кои добро ги познаваат и евроинтеграциите, и нивната цена.
In This Article:
- На „Дијалог за единство и мир 2026“ до него седнаа Вук Јеремиќ и Миро Ковач
- Панелот почна со „Предизвиците за меѓународниот мир“, но заврши со порака кон Брисел
- „Нечуено“ беше зборот што го употреби за условите надвор од преговарачките поглавја
- ЕУ, според него, треба да биде „отворена и искрена“ кога кандидатите ќе ги исполнат условите
- Ѓорге Иванов предупреди дека денес двојно повеќе се зборува за војна отколку за мир
- Три децении пред вратите на Унијата даваат друга тежина на неговата критика
На „Дијалог за единство и мир 2026“ до него седнаа Вук Јеремиќ и Миро Ковач
Конференцијата ја организира кабинетот на поранешниот македонски претседател Ѓорге Иванов, во соработка со Меѓународниот центар Алијанса на цивилизациите и алумни-асоцијацијата на „Школата за млади лидери“ на претседателот Иванов. Дводневниот настан во Скопје собра поранешни шефови на држави, министри, дипломати, универзитетски професори и претставници на меѓународни организации од Европа и Азија. На истиот панел со Чавушоглу беа и поранешниот претседател на Генералното собрание на ОН и екс-министер за надворешни работи на Србија, Вук Јеремиќ, како и поранешниот хрватски министер за надворешни и европски работи, Миро Ковач.
Панелот почна со „Предизвиците за меѓународниот мир“, но заврши со порака кон Брисел
Темата на првиот панел гласеше „Предизвиците за меѓународниот мир, безбедноста и владеењето на правото“ — наслов што звучи општо, дипломатски и безболно. Но Чавушоглу го искористи просторот за многу поконкретна порака: отворена критика на начинот на кој Европската Унија ја третирала Македонија низ годините на нејзиниот пат кон членство. Тој почна со генерална оценка за регионот. Рече дека безбедноста на Балканот, Европа и Турција е „неразделна“, и дека НАТО останува гарант на стабилност за многу земји во регионот. Но нагласи и дека не треба сè да се очекува само од Соединетите Американски Држави, туку и европските сојузници треба да бидат поактивни. Зборуваше и за економскиот потенцијал на Балканот како мост меѓу Истокот и Западот, спомнувајќи го коридорот „Појас и пат“ како нешто што ќе добива на важност откако северниот коридор веќе не е алтернатива за трговија меѓу Азија и Европа.
„Нечуено“ беше зборот што го употреби за условите надвор од преговарачките поглавја
Централниот дел од неговото обраќање беше насочен кон процесот на проширување на ЕУ. Токму таму дојде реченицата што истиот ден се пренесе низ речиси сите домашни медиуми. Чавушоглу рече отворено дека дополнителните условувања што и се наметнуваат на Македонија надвор од преговарачките поглавја се нефер и сурови кон македонските граѓани. Ја потсети хронологијата: прво барање да се смени знамето, потоа барање да се смени името, а сега, како што го формулираше тој, барање граѓаните да прифатат дека всушност „не се Македонци“. За тоа употреби остар јазик: рече дека е „нечуено“ и спротивно на основните вредности на самата Европска Унија.
ЕУ, според него, треба да биде „отворена и искрена“ кога кандидатите ќе ги исполнат условите
Чавушоглу не застана само на критика без насока. Побара конкретна промена во пристапот. Според него, Европската Унија треба да биде „отворена и искрена“ со земјите кандидати и да им ги отвори вратите штом ги исполнат условите, без дополнителни критериуми што не се дел од официјалните преговарачки поглавја. Како паралелен пример за тоа што го нарече нефер третман го спомна и случајот со Црна Гора. Рече дека верува оти таа целосно ги исполнува условите, и дека земјите-членки на ЕУ треба да одговорат зошто, и покрај тоа, процесот сепак не се движи. На крајот од обраќањето, неговиот тон премина во помирлив и понадежен регистар. Изрази надеж дека евроинтеграциите на Балканот ќе се забрзаат во иднина, дека Турција е подготвена да го поддржи секој напор за мир, безбедност и економска соработка во регионот, и дека е против создавање нови поделби на Балканот. Заврши со порака дека се надева Македонија да стане полноправна членка на ЕУ „во блиска иднина“.
Ѓорге Иванов предупреди дека денес двојно повеќе се зборува за војна отколку за мир
Домаќинот на конференцијата, Ѓорге Иванов, во своето обраќање ја дополни атмосферата со сопствена забелешка. Рече дека е поразително што во светот денес двојно повеќе се зборува за војна, отколку за мир, хармонија и просперитет. Тој нагласи дека дијалогот и соработката остануваат клучни, без разлика дали станува збор за патот кон ЕУ или за нешто пошироко од него. Изборот на учесници на панелот не беше случаен. Вук Јеремиќ носи сопствено искуство со меѓународни институции и со балканските спорови, што му дава тежина на секоја негова реченица за регионалната дипломатија. Миро Ковач, пак, го носи хрватското искуство со евроинтеграциите — перспектива на земја која веќе ги поминала фазите на пристапување кон Унијата. Присуството на Ерик Ли, претседател на Центарот за Кина и глобализација и еден од водечките кинески аналитичари за меѓународни односи, дополнително го прошири географскиот опсег на дискусијата: од балканско прашање, кон глобална расправа за поредокот што се менува.
Три децении пред вратите на Унијата даваат друга тежина на неговата критика
Изјавата на Чавушоглу не е прва критика кон начинот на кој ЕУ ги третира условите за проширување кон Балканот. Но доаѓа од човек со специфична позиција: некогашен шеф на дипломатијата на земја која и самата чека на вратите на Унијата подолго од три децении. Кога тој ја опишува хронологијата на барањата кон Македонија — знаме, име, а сега и идентитет — не настапува како странски набљудувач без интерес. Настапува како фигура која преку сопственото искуство со евроинтеграцискиот процес одблиску гледала како условите кон кандидатите можат да се множат без формална основа во преговарачките поглавја. Дали неговите зборови ќе останат само симболичен момент од една конференција во Скопје, или ќе станат дел од поширок дипломатски притисок врз Брисел да го преиспита пристапот кон проширувањето, останува отворено. Но реченицата веќе е изговорена и пренесена. А во регион каде секоја дискусија за идентитет и име носи посебна тежина, таквите реченици ретко поминуваат незабележано.