Ана Каренина земала морфиум за да ја ублажи душевната болка: Пред самоубиството повеќе не можела без него
Ана Каренина, една од најпознатите хероини во светската книжевност, најчесто ја паметиме по трагичната љубовна приказна и самоубиството под тркалата на воз. Меѓутоа, во романот на Лав Толстој постои уште еден детаљ што фрла поинаква светлина врз нејзината судбина – морфиумот, лек што Ана го користела за да ги ублажи болките, да заспие и да ги смири внатрешните немири. Во еден подкаст била изнесена теоријата дека Ана кон крајот на романот развила зависност од морфиум, што можеби придонело за сè поизразените промени во нејзиното однесување, расположение и способност да се справува со секојдневниот живот. Според ова толкување, нејзината приказна не е само трагедија на жена заробена во безизлезна љубовна ситуација, туку и приказ за тоа како употребата на еден лек може да прерасне во сериозен проблем.
In This Article:
Ен Мари Бејсом во 1994 година ја поврза фаталната одлука со хемиски поттикната психоза
Ваквото толкување не е без основа. Американската авторка Ен Мари Бејсом уште во 1994 година објавила научен труд под наслов „Ана Каренина и зависноста од опијати“, во кој ја анализирала употребата на морфиум во романот и неговото можно влијание врз однесувањето на главната хероина. Сепак, станува збор за книжевно и историско-медицинско толкување, а не за клиничка дијагноза.
Што е морфиум и како влијае врз организмот?
Морфиумот е силен опиоиден лек што се користи за ублажување на интензивни болки. Тој дејствува врз опиоидните рецептори во мозокот и нервниот систем, менувајќи го начинот на кој организмот ја чувствува болката. Освен што ја намалува болката, морфиумот може да предизвика чувство на опуштеност, поспаност и еуфорија. Токму тука се крие и дел од опасноста. Лекот што некому му помага полесно да поднесе силна физичка болка може да влијае и врз расположението, размислувањето и однесувањето. При повторена употреба, организмот може да развие толеранција, што значи дека со текот на времето е потребна поголема доза за да се постигне истиот ефект. Може да се развие и физичка зависност, при што наглото прекинување на употребата предизвикува непријатни симптоми на апстиненција. Тоа не значи дека секој човек на кого му е препишан морфиум ќе стане зависен, но ризикот постои, поради што овој лек се користи под строг медицински надзор.
Промени во расположението, проблеми со помнењето и забавено дишење
Дејството на морфиумот не се ограничува само на ублажување на болката. Меѓу неговите можни несакани ефекти се: поспаност, мачнина, запек, збунетост, тешкотии со концентрацијата. Во зависност од дозата, здравствената состојба и другите лекови што ги користи лицето, може да се појават и посериозни нарушувања на свеста. Кога морфиумот се користи неправилно или во преголеми дози, една од најголемите опасности е забавувањето на дишењето. Во тешки случаи, дишењето може толку многу да се забави што организмот нема да добива доволно кислород, што може да доведе до оштетување на мозокот, па дури и до смрт. Долготрајната употреба може да предизвика толеранција и физичка зависност, додека наглото прекинување може да доведе до вознемиреност, несоница, болки во мускулите, мачнина, стомачни грчеви и други симптоми на апстиненција. Затоа терапијата не треба да се прекинува самостојно, туку во консултација со лекар. Проблемите со помнењето, променливото расположение и повлекувањето од општествениот живот можат да имаат различни причини. Само врз основа на овие симптоми не може да се заклучи дека некој е зависен од морфиум.
Како луѓето некогаш користеле морфиум на своја рака?
Историјата на морфиумот е особено интересна бидејќи границата меѓу лекот и опасноста долго време не била толку јасна како денес. Морфиумот бил изолиран од опиумот на почетокот на 19 век, а неговата способност да ја ублажува болката го направила едно од значајните откритија во тогашната медицина. Во следните децении се користел за лекување различни здравствени состојби, особено за ублажување силни болки. Развојот на поткожните инјекции дополнително ја проширил неговата примена. Меѓутоа, лекарите во 19 век сè уште немале доволно сознанија за зависноста, па препаратите на база на опиум и морфиум се користеле многу пошироко отколку што денес би се сметало за безбедно. Опиоидите се употребувале за различни тегоби, од болки до несоница и нервоза, а во одредени случаи луѓето ги набавувале и ги користеле без соодветен медицински надзор. Зависноста затоа не се развивала секогаш како последица на намерна злоупотреба. Некои луѓе почнувале да земаат опијати поради вистински здравствен проблем, но продолжувале да ги користат бидејќи се навикнувале на нивното дејство или се обидувале да ги избегнат непријатните симптоми што се појавувале кога ќе престанеле да ги земаат. Токму ваквиот развој на настаните е интересен и во случајот на Ана Каренина. Во романот, морфиумот првично се користи од медицински причини, по нејзиното тешко породување. Меѓутоа, подоцна се споменува и како средство што ѝ помага да заспие и да избега од психичкото страдање. Таа промена во начинот на употреба на лекот е особено важна за разбирањето на нејзиниот лик.
Ана Каренина како книжевен пример за зависност
Романот на Толстој бил објавен во втората половина на 19 век, во време кога медицината сè почесто користела силни супстанции за ублажување на болката, но сè уште немала современи сознанија за зависноста од опиоиди. Ана е сложен книжевен лик чија состојба не може да се објасни само со една причина. Нејзината трагедија е обликувана од љубовната врска, осудата на општеството, чувството на изолираност и сè посилните внатрешни немири. Сепак, присуството на морфиумот во романот отвора можност нејзината судбина да се разгледа и од поинаков агол – како пример за тоа на кој начин употребата на психоактивни супстанции може дополнително да ја влоши психичката состојба на човекот. Токму затоа е интересно овој книжевен класик да се чита и низ призмата на историјата на медицината. Книжевноста не може да ја замени медицинската анализа, но понекогаш може да ни покаже колку е сложена врската меѓу физичката болка, душевното страдање и обидите тие да се ублажат.